امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٦٧
موعظه و ارشاد و خوشرويى، احتمالًا تأثير خواهد داشت، و اين روش ناراحتى كمترى از «قطع رابطه و اعراض» ايجاد مىكند، بايد به ارشاد و موعظه پرداخت و جايز نيست مرتبه اول امر به معروف و نهى از منكر انجام گيرد. به طور كلى كسى كه مىخواهد امر به معروف و نهى از منكر كند بايد ملاحظه «مراتب» و «اشخاص» را بنمايد و در حد امكان روشهاى راحتتر را به كار گيرد. «١»
٣- ٢. اقدام عملى
پس از امر به معروف و نهى از منكر با زبان، نوبت به امر به معروف و نهى از منكر با «دست» مىرسد. اين تعبير، كنايه از «اقدامات عملى و اعمال قدرت» براى اقامه معروف و انكار منكر است.
اقدام عملى، نيز خود داراى درجات و شيوههاى مختلفى است كه در نهايت به «مجروح ساختن و يا قتل» براى جلوگيرى از منكر يا امر به معروف منتهى مىشود، ولى نبايد تصور كرد كه مرتبه سوم «اقدام عملى» تنها به معنى «برخورد قهرآميز» است. توضيح مطلب، از زبان استاد مطهرى چنين است:
مرحله سوم، مرحله عمل است. گاهى طرف در درجهاى و در حالى است كه نه «اعراض و هجران» ما تأثيرى بر او مىگذارد، و نه مىتوانيم با «منطق و بيان و تشريح مطلب» او را از منكر باز داريم، بلكه بايد وارد عمل شويم، كه اگر وارد عمل شويم، مىتوانيم. چطور وارد عمل شويم؟ وارد عمل شدن مختلف است، معناى وارد عمل شدن تنها زور گفتن نيست، كتك زدن و مجروح كردن نيست. البته نمىگويم در هيچ جا نبايد تنبيه عملى شود، بلكه