نكته مهمّ: بر هر انسان مسلمان واجب است در قلب خود به خوب‌بودن خوبى‌ها و بد بودن بدى‌ها معتقد و ملتزم باشد و با ديدن جلوه‌هاى «معروف» در عمق جان و روح خويش احساس شادى و خشنودى كند و از مشاهده مظاهر «منكر» در قلبش احساس نفرت و بيزارى نمايد. اين دو امر (احساس خشنودى از مشاهده معروف و احساس نفرت و بيزارى از مواجهه با منكر)، هر چند لازمه امر به معروف و ن امر به معروف و نهى از منكر ٦٩ ٣ - ٢. اقدام عملى ..... ص : ٦٧ هى از منكر است، ليكن بر خلاف آنچه برخى پنداشته‌اند، از مراتب امر به معروف و نهى از منكر نيست. بدين جهت اظهار رضايت از مشاهده معروف و اظهار نفرت قلبى از مشاهده منكر كه نخستين مرحله از مراحل سه گانه مى‌باشد، واجب كفايى است؛ ليكن اصل رضايت و تنفّر در همه حال بر همه، واجب عينى است و اگر شخص، اين اندازه هم نسبت‌به اطاعت و معصيت خداوند در جامعه بى تفاوت باشد، در حديث از چنين فردى به «مَيِّتٌ بَيْنَ الْاحْياءِ» «١» ، مرده‌اى در بين زندگان تعبير شده است. در برخى روايات، افراد به ظاهر متديّنى كه خود اهل عبادت و تهجّدند، ولى نسبت به سرنوشت گناهكاران جامعه و هدايت آنها سهل انگار و بى‌توجّه هستند، مورد سرزنش قرار گرفته، اهل عذاب شمرده شده‌اند. در اين زمينه از امام صادق (ع) روايت شده: خداوند متعال دو مَلَك را به سوى شهرى فرستاد تا (عذاب الهى را به ايشان نازل كرد) آن شهر را زير و رو كنند. وقتى آن دو ملك به شهر رسيدند مردى را در حال دعا و تضرّع ديدند. يكى از آن دو به ديگرى گفت: آيا اين شخص‌