امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٤٨
٣- گروهى كه حكم الهى را مىدانند، ولى به گناه بودن مورد خاصى كه بدان اشتغال دارند، توجه ندارند، مثل اينكه مىداند: گوشت مردار را نبايد خورد، ولى چون از مردار بودن اين گوشت بى خبر است آن را مىخورد يا با اينكه مىداند نماز واجب است، ولى به واسطه غفلت يا فراموشى، نماز را ترك كرده است. در اينجا امر به معروف و نهى از منكر لازم نيست، چه اينكه رفع غفلت و فراموشى واجب نيست.
امر كننده به معروف و نهى كننده از منكر بايد علاوه بر شناخت «معروف و منكر»، شرايط امر به معروف و نهى از منكر، موارد وجوب و عدم وجوب و جواز و عدم جواز آن را نيز ياد بگيرد تا مبادا به واسطه نادانى، در امر به معروف و نهى از منكر، خود مرتكب خلافى شود. «١»
٢- ١. احتمال تأثير
امر به معروف و نهى از منكر از تكاليفى است كه براى واجب شدن آن احتمال تأثير، كافى است و لازم نيست مكلف علم و قطع به تأثير داشتن، پيدا كند. اين تكليف تنها زمانى ساقط مىشود كه ما قطع و يقين بر بىفايده بودن امرو نهى داشته باشيم و چنين فرضى واقعاً نادر مىباشد. خداوند مىفرمايد:
لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ اوْ يَخْشى «٢»
شايد او متذكر شود يا از خدا بترسد.
قرآن در بيان داستان گروهى از بنى اسرائيل متذكر مىشود كه آنان كنار دريا زندگى مىكردند و روزهاى شنبه كه صيد و كار و كسب برايشان