امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٤٠
لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فى اصْحابِ السَّعيرِ «١»
اگر گوش شنوا داشتيم يا تعقل مىكرديم، در ميان دوزخيان نبوديم.
علاوه بر اين، دهها آيه در قرآن كريم با عباراتى از قبيل «افلا تعقلون» يا «لعلكم تعقلون» و ... در صدد هشيارسازى مردم و توجه دادن آنها به اين سرمايه گرانبهاست.
٣- شرع:
علاوه بر عقل و فطرت، شرع نيز در شناخت خوبى و بدى به كمك انسان مىآيد. هيچ كس در تشخيص خوب و بد كارها و ترسيم برنامه كلى براى زندگى، نمىتواند خود را بى نياز از «دين» بداند، زيرا:
اول اينكه ترسيم يك طرح كلى كه تمام مسائل زندگى شخصى انسان را در بر بگيرد و منطبق بر مصالح زندگى بشر باشد، تنها با احاطه بر مجموع مصالح زندگى امكانپذير است و چنين احاطهاى براى بشر ميسور نيست.
البته برخىاز دانشمندان ادعاى «خودكفايى» عقل را در يافتن راه سعادت، مطرح كردهاند، ولى جاى اين سؤال از آنها هست كه آيا در جهان، دو فيلسوف يافت مىشوند كه در پيدا كردن اين راه، وحدت نظر داشته باشند؟ خود سعادت كه هدف اصلى و نهايى است، يكى از ابهام آميزترين مفاهيم است.
اينكه سعادت چيست و با چه چيزهايى محقق مىشود، شقاوت چيست و عوامل آن كدام است، هنوز به صورت يك مجهول مطرح است، چرا كه هنوز بشر و استعدادهايش ناشناخته است، و مگر بدون شناختن بشر، مىتوان درباره سعادتش نظر داد؟