امر به معروف و نهى از منكر - سروش، محمد؛ مقدم نیا - الصفحة ٣٩
انسانهاى ديگر چه مىگويند؟ و اگر بى اعتنا گذشت و كوچكترين عكسالعملى نشان نداد، وجدانهاى ديگر چه مىگويند؟ مسلماً در صورت اول وجدانهاى ديگر او را تحسين مىكنند و آفرين مىگويند و در صورت دوّم ملامت مىكنند و نفرين مىگويند. اينكه وجدان آن انسان حكم مىكند «پاداش احسان، احسان است» و هم اينكه وجدان انسانها حكم مىكند كه پاداش دهنده نيكى به نيكى را بايد آفرين گفت و بى اعتنا را بايد مورد ملامت و شماتت قرار داد از وجدان اخلاقى ناشىمىشود و اينگونه اعمال را خير اخلاقى مىگويند.» «١»
اين گونه ارزشها فراتر از منافع مادى است و نمىتوان آنها را القاى محيط تلقى كرد، بلكه دركى است كه هر انسانى از اعماق روح خود دارد.
ازاينرو، قرآن كريم در مواردى از فطرت انسان و وجدان اخلاقى او سؤال مىكند، سؤالاتى كه هيچ انسانى نمىتواند بدون پاسخ بگذارد:
هَلْ جَزاءُ الْاحْسانِ الَّا الْاحْسانُ «٢»
آيا جزاى نيكى، جز نيكى است؟
٢- عقل:
عقل نيز در وجود هر انسانى، روشنگر راه و هادى او به سوى كمال است و آدمى مىتواند در پرتو هدايت اين نعمت گرانبها، بسيارى از خوبىها و بدىها را بشناسد، از بدىها احتراز كند و به خوبىها گرايش يابد. قرآن كريم از قول كسانى كه به راهنمايىهاى عقل خويش گوش فرا نداده و جهنمى شدهاند، مىفرمايد: