فَمَنْ لَمْ يَعْرِفْ بِقَلْبِهِ مَعْرُوفاً وَلَمْ يُنْكِرْ مُنْكَراً قُلِبَ فَجُعِلَ اعْلاهُ اسْفَلَهُ وَاسْفَلُهُ اعْلاهُ «١» آن كس كه با قلب خويش كار پسنديده را (به پسنديدگى) نشناخت و منكر را انكار نكرد، وارونه گرديده و بالايش پايين، و پايينش بالا قرار گرفته است (استحاله شده و حقايق را درست نمى‌فهمد)!؟ بى اعتنايى به مسؤوليت‌هاى اجتماعى، عوامل گوناگونى دارد كه برخى ريشه در ضعف بينش‌هاى فكرى وبرخى ديگر ريشه در ضعف شخصيت روحى دارد. در اينجا به ذكر برخى از آنها مى‌پردازيم: ١- ١. ترس از ضررهاى مالى و جانى‌ آنان كه «حفظ خود» را از «حفظ كيان اسلام» برتر و بالاتر مى‌دانند هر جا امر به معروف و نهى‌از منكر برايشان صدمه‌اى به همراه داشته باشد و در آن احتمال خطرى بدهند عقب‌نشينى مى‌كنند و لب فرومى‌بندند. امام‌باقر (ع) فرمود: يَكُونُ فى‌ اخِرِ الزَّمانِ قَومٌ يُتَّبَعُ فيهِمْ قَومٌ مُراؤنَ يَتَقَرَّؤنَ وَ يَتَنَسَّكُونَ حُدَثاءٌ سُفَهاءٌ لا يُوجِبُونَ امْراً بِمَعْرُوفٍ وَ لا نَهْياً عَنْ مُنْكَرٍ الَّا اذا امِنُوا الضَّرَرَ ي امر به معروف و نهى از منكر ١٢٩ ٥ - ١. روحيه سازشكارى ..... ص : ١٢٩ َطْلُبُونَ لِانْفُسِهِمُ الرُّخَصَ وَ الْمَعاذيرَ يَتَّبِعُونَ زَلَّاةَ الْعُلَماءِ وَ فَسادَ عَمَلِهِمْ يُقْبِلُونَ عَلَى الصَّلاةِ وَالصّيامِ وَما لا يَكْلُمُهُمْ فى‌ نَفْسٍ وَ لا مالٍ وَلَوْ اضَرَّتِ الصَّلاةُ لِسائِرِ ما يَعْمَلُونَ بِامْوالِهِمْ وَابْدانِهِمْ لَرَفَضُوها كَما رَفَضُوا اسْمَى الْفَرائِضِ وَ اشْرَفَها «٢»