دانش اجتماعى(1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧٥
گرفته مىشود. «١» خلاصه آيين دادرسى، مقرّرات شكلى بوده، شيوه رسيدگى و نحوه مراجعه افراد به محاكم را بيان مىكند و هيچ ارتباطى با ماهيت دعوا ندارد. مقرّرات آيين دادرسى عموماً- به جز در موارد اندك- الزام آور بوده، اصحاب دعوا و قضات موظف به تبعيّت كامل از آن هستند. مهمترين شاخه هاى اين رشته از حقوق، آيين هاى دادرسى كيفرى و حقوقى مىباشند.
مقرّرات آيين دادرسى كيفرى از يك سو موجب حفظ نظم و آرامش و تأمين مصالح جامعه است و از سوى ديگر، منافع متهم و حقوق او را از خطر اعمال سليقه شخصى توسّط قضات حفظ مىكند. لذا معروف است كه آيين دادرسى كيفرى، قانون متهم است، ولى حقوق جزا قانون جامعه است.
آيين دادرسى كيفرى داراى چندين مرحله است؛ مرحله كشف جرم و تعقيب آن كه توسّط ضابطين دادگسترى و دادسرا انجام مى گيرد. مرحله تحقيق مقدّماتى كه بر عهده بازپرس و داديار؛ تحقيق گذارده شده، مرحله دادرسى و صدور حكم كه قاضى دادگاه عهده دار انجام آن استو مرحله اجراى حكم كه داديار اجراى احكام وظيفه انجام آن را برعهده دارد.
آيين دادرسى مدنى نيز همچون دادرسى كيفرى موجب حفظ ثبات و آرامش، جلوگيرى از اقدامات غير مسؤولانه افراد و پيشگيرى از هرج و مرج مىباشد. به موجب مقررات يادشده، تا زمانى كه ذىنفع اقامه دعوا نكند قاضى مجاز به رسيدگى نخواهد بود. اصحاب دعوا مىتوانند در هر مرحله باهم توافق كنند و جريان دادرسى رامتوقّف سازند.
اقامه دعواى حقوقى با تهيه دادخواست و ارائه آن به دفتر دادگاه شروع مىشود. قاضى با دعوت از طرفين و استماع كيفيت ادعا و دفاع و ارزش و اعتبار مدارك آنان، حسب مورد حكم بر ردّ دعوا يا محكوميت خوانده صادر مىكند. اجراى حكم حقوقى توسّط دفتر دادگاه صادر كننده حكم به عمل مىآيد. پرسش ١- مراحل آيين دادرسى كيفرى را بيان كنيد.
٢- ضابطين دادگسترى را تعريف و وظيفه آنان را بنويسيد.
٣- دادخواست را تعريف و كيفيت تكميل آن را توضيح دهيد.
٤- طبق مقررات جديد، مهلت اعتراض به رأى دادگاه چند روز است؟
٥- فرق ميان اجراى حكم كيفرى و اجراى حكم حقوقى را بنويسيد.