دانش اجتماعى(1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٧٤
دادگاه به منظور بررسى پرونده و دلائل مدعى و نحوه مدافعات خوانده، در تاريخ مقرّر تشكيل مىگردد. قاضى نخست پرونده را بررسى مىكندتا از جهت رعايت تشريفات آيين دادرسى ايرادى نداشته باشد. سپس از مدّعى مىخواهد توضيحات لازم را ارائه دهد. آنگاه از مدعى عليه درخواست مىكند اگر نظرى مبنى برردّ يا قبول ادّعاى خواهان دارد، توضيح دهد. قاضى مراتب را در صورتجلسهاى قيد و به امضاى طرفين مىرساند. هرگاه پرونده آماده براى رأى باشد، مجلس حداكثر يك هفته پس از ختم جلسه رأى مىدهد. در غير اين صورت، دستور تجديد جلسه دادگاه را براى وقت ديگر صادر مىكند و از طرفين مىخواهد مدارك و دلائل خود را- اعم از سند رسمى و غير رسمى، شهود و هرگونه قرائن و مداركى كه به اثبات يا ردّ كمك مىكند- به همراه بياورند.
هرگاه قاضى تحقيقات يا معاينه محل را لازم بداند، خود با تقاضاى اصحاب دعوا، قرار معاينه محل يا تحقيقات محلّى را صادر مىكند و از كارشناس مربوطه نيز دعوت به همكارى مىكند. اصحاب دعواياكسىكه تقاضاى معاينه محل كرده، بايد هزينه آن- اجرت كارشناس- را پيشاپيش به صندوق دادگسترى واريز نمايد. بدين ترتيب، قاضى گامبه گام به مرحله نهايى، كه صدور حكم باشد، نزديك مىشود ونهايتاً هروقت مدارك و دلائل مدّعى كافى براى اثبات ادّعاى او بود حكم به نفع او وگرنه بر ردّ دعواى وى صادر مىكند. ذى نفع مىتواند در مهلت مقرّر اعتراض خود را به طور كتبى به دفتر صادر كننده حكم تسليم كند، تا در دادگاه بالاتر يا ديوانعالى كشور مورد تجديد نظر قرار گيرد.
ج- اجراى حكم در اجراى حكم حقوقى- بر خلاف حكم كيفرى- اوّلًا اعتراض خوانده تأثيرى در اجراى حكم ندارد: (حكم به مرحله اجرا در مىآيد)- البته اگر اعتراض او موجّه و موجب نقض رأى دادگاه شد خواهان ضمن پرداخت خسارت، اصل مال را نيز به خوانده برمىگرداند- و در ثانى پرونده در بايگانى دادگاه باقى مانده و حكم نيز به توسّط دفتر دادگاه صادر كننده آن به موقع به اجرا درمىآيد. در صورت لزوم، از نيروى انتظامى (ضابطين دادگسترى) نيز كمك