دانش اجتماعى(1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٧
مىشود. بدين سان، موضوع حقوق جزا عبارت است از: جرم، مجرم و مجازات. «١» در مورد اين پرسش كه چه نيازى به وجود حقوق جزا در يك جامعه است و اصولًا فلسفه مجازات چيست، ديدگاههاى مختلفى وجود دارد. برخى دفاع از حقوق اجتماع و برقرارى نظم را علّت مجازات مىدانند. عدّهاى نيز قائل به عدالت مطلقهاند به اين معنا كه شخصى كه مرتكب اعمال خلاف شد بايد تاوان آن را پس بدهد. مجازات مجرم از ديدگاه اسلام، به دليل اقتضاى مصلحت است؛ به اين بيان كه مجموعه مصلحتهاى جامعه انسانى در حفظ پنج اصل خلاصه مىشود:
١- حفظ نفس و حيات آدمى ٢- حفظ دين ٣- حفظ عقل ٤- حفظ ناموس و نسل ٥- حفظ مال حقوق جزاى اسلامى، تجاوز به اين مصلحتها را جرم شناخته، كيفرى متناسب براى هر جرم مقرر كرده است. به همين دليل آدمكشى، ارتداد، نوشيدن مشروبات الكلى، روابط آزاد زن و مرد، دزدى و مواردى مانند آن، جرم تلقى شده و حسب مورد، مجازاتهايى از قبيل: قصاص، حدود، ديات و انواع تعزيرات براى آنها مقرر شده است. «٢» شعب عمده حقوق جزا الف- حقوق جزاى عمومى حقوق جزاى عمومى در باره اصول و كليّات حقوق جزا بحث مىكند و در آن، مسائلى از قبيل: تعريف جرم، عناصر تشكيل دهنده جرم و اقسام آن، تعريف و تعيين انواع مجازاتها (مالى، بدنى، محدود كننده آزادى، اصلى، تبعى و غيره)، عوامل بر طرف