دانش اجتماعى(1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦٩
درس هفتم: آيين دادرسى (٢)
آيين دادرسى، بى آنكه به ماهيت دعوا بپردازد، شكل رسيدگى، نحوه مراجعات مردم به محاكم قضايى براى احقاق حقوق خود، شيوه تحقيق، بررسى پرونده، صدور حكم توسّط قضات و سرانجام كيفيّت اجراى حكم را بيان مىكند. مقررات و قواعد آيينهاى دادرسى- به جز در موارد بسيار اندك- الزام آور بوده، مراجعين، اصحاب دعوا و مقامات قضايى موظّف به تبعيّت از آن هستند؛ نتيجه بى توجّهى و عدم رعايت آن، حسب مورد، موجب ابطال دعوا، عدم پيگيرى، نقض حكم توسّط محاكم بالاتر شده و در موارد مهّم تعقيب انتظامى قضات را درپى دارد.
رعايت مقرّرات آيينهاى دادرسى از يك طرف، موجب حفظ حقوق افراد و متّهمين شده و از اعمال سليقه هاى شخصى، تو دانش اجتماعى(١) ٧٩ اهميت وسايل ارتباط جمعى ص : ٧٨ سّط قضات جلوگيرى مىكند. از طرف ديگر، موجب تحقق نظم و امنيّت و پرهيز از اقدامات خودسرانه و هرج ومرج به وسيله افراد غير مسؤول مىگردد. مهمترين شاخه هاى آيين هاى دادرسى عبارتنداز: آيين دادرسى كيفرى و آيين دادرسى حقوقى.
آيين دادرسى كيفرى آيين دادرسى كيفرى به مجموع قواعد و مقرّراتى اطلاق مىگردد كه براى كشف جرم و تعقيب آن، تحقيق از متهم، ترتيب دادرسى و اجراى احكام جزايى وضع شدهاند. «١» هدف اصلى در آيين دادرسى كيفرى حفظ مصالح جامعه از يك سو و تأمين