دانش اجتماعى(1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤١
بهطور كلّى هر چيزى كه در تأمين سعادت و خوشبختى فرزند لازم است از هيچگونه كوششى دريغ نكرده، در تحويل يك فرد سالم و مفيد به جامعه بكوشند. «١» همچنين والدين وظيفه دارند در شرايط و سنّ مناسب براى فرزندانشان- بويژه اگر دختر باشد- همسر شايستهاى انتخاب كنند. «٢» ب- وظايف فرزندان از آن رو كه پدر و مادر ولىنعمت فرزندان و سبب به وجود آمدنشان هستند، از بهر آنان همهگونه سختى را بر خود هموار مىسازند و رنج تربيت و تغذيه آنان را با جان و دل پذيرا مىشوند. فرزندان نيز در مقابل وظيفه دارند- گرچه در حدّ ناچيز- زحمات آنان را جبران كرده، حقوقشان را رعايت و احترامشان را نگهدارند، از فرمانشان سرپيچى نكنند و به دستوراتشان عمل كنند. در موارد متعدّدى از قرآن كريم، احترام به پدر و مادر و احسان و نيكى كردن به آنها در كنار عبادت خدا و توحيد مطرح شده است. «٣» احترام به پدر و مادر هيچ شرطى ندارد؛ حتى اگر آنان كافر و يا فاسق هم باشند، احترامشان بر فرزند لازم است. همچنين رعايت احترام پدر و مادر و خشنود نمودن آنان اختصاص به زمان حياتشان ندارد چنانكه در روايات اسلامى وارد شده كه فرزندانى ظاهراً در زمان حيات والدينشان به آنها نيكى كرده، موجبات خوشى و شادمانى آنان را فراهم مىكنند، امّا پس از وفاتشان آنها را از ياد برده، برايشان از خدا طلب آمرزش نمىكنند، نسبت به بدهىها و ديون آنها بىتفاوتند و كارهايى انجام مىدهند كه سبب هتك حرمت و نگرانى آنان مىشوند و از اين لحاظ مورد «عاقّ والدين» قرار مىگيرند. «٤» «بوذرجمهر» در اين زمينه مىگويد: حقّ پدر بر پسر آن است كه در حال حيات از او فرمانبردارى كند و پس از وفات نصيحتهاى او را به كار بندد. «٥» در نظر «سقراط» اقبال و