٢. كسانى كه در آن سرزمين‌ها زندگى مى‌كنند بتوانند آزادانه قانون اسلام را اجرا كنند و اسلام بر اجتماع آنان حاكم و نافذ باشد. و نيز بنا بر نظريۀ دوم، ميهن و كشور و وطن يك فرد مسلمان، در انحصار حدود و مرزهاى جغرافيائى كه در قلمروى حكومت اسلامى است، نبوده و مفهوم بارزتر و معنوى ترى به خود خواهد گرفت.

وطن اسلامى شامل سرزمين‌هاى خواهد بود كه فرد مسلمان بتواند در آن محل بر اساس عقيده خود زندگى كند و برنامۀ زندگى خود را با قانون اسلام تطبيق دهد.

در نظريۀ دوم آنچه بيشتر جلب نظر مى‌كند اين است كه بر اساس آن به جاى اينكه جهان از نظر ارضى و حدود جغرافيايى به دو منطقه جداگانه تقسيم شود به صورت دو جبهه باز و مشخصى انقسام مى‌يابد و شاخص و مميز اين دو جبهه باز، همانا نفوذ اسلام و حكومت قانون اسلام خواهد بود.

اگر بخواهيم اين نظريه را با وضع كنونى مسلمانان تطبيق دهيم بايد معتقد شويم كه براى مثال سرزمين‌هاى مسلمان‌نشين كشور هندوستان و يا لبنان، جزو دار الاسلام است و محيط اسلامى محسوب مى‌شود، و نيز در بيشتر كشورهايى نظير تركيه كه آزادى مذهبى وجود دارد و مسلمانان آنجا مى‌توانند آزادانه شعائر مذهبى و وظايف اسلامى خود را اجرا كنند، محيط اسلامى قابل تحقق است، مگر آنكه قوانين كشورهاى مزبور و دستگاه‌هاى حكومتى أن، امكان زندگى با برنامۀ اسلامى را از مسلمانان سلب كند. (١٧)

منابع

١ - دائرة‌المعارف الاسلامية ٧٧/٩ به بعد؛ ٢ - الموسوعة العربية الميسرة / ٧٧٢؛ ٣ - آثار الحرب / ١٦٩؛ ٤ - ترمينولوژى حقوق / ٢٨١؛ ٥ - تذكرة الفقهاء ٤٤٥/١ و ٤٤٦؛ ٦ - شرح السير الكبير ٨/٤ به بعد؛ ٧ - المحلى ٣٥٣/٧؛ ٨ - تفسير المنار ٣١٦/١٠ و مقدمه ابن خلدون / ١٦٥؛ ٩ - آثار الحرب / ١٧١؛ ١٠ - آثار الحرب / ١٧٢؛ ١١ - الشرع الدولى / ٥٠ به نقل از آثار الحرب / ١٧٥، ١٧٦، و العلاقات الدوليه فى الاسلام / ٥٣؛ ١٢ - السياسة الشرعيه و نظام الدولة الاسلاميه / ٦٩-٧٦، آثار الحرب / ١٩٤-١٩٦؛ ١٣ - همان / ١٧٧-١٨٠؛ ١٤ - الفقة السياسه / ١٥٣-١٥٤؛ ١٥ - وطن و سرزمين و آثار حقوقى آن (عميد زنجانى) / ١١٩ به بعد؛ ١٦ - العلاقات الدولية فى الاسلام؛ ١٧ - فقه سياسى ٣ / ٢٢٤-٢١٥.

دار الاسلام (در ديدگاه ابن ادريس)

ابن ادريس با بررسى تعريف بلاد اسلامى كه حضور ذميان در آن موجب پرداخت جزيه مى‌شود مى‌نويسد:

«سرزمين‌هايى كه احكام اسلام در آن نافذ است شامل سه بخش است. بخش نخست: عبارت از بلادى است كه توسط خود مسلمانان احداث و آباد گرديده و بخش دوم: سرزمين‌هاى مفتوح العنوه است و بخش سوم: اراضى صلح است كه خود شامل دو قسمت است، قسمت اول: سرزمين‌هايى است كه به خود اهالى و صاحبان اصلى آنها واگذار گرديده و قسمت دوم؛ عبارت از بلادى است كه طبق قرارداد صلح به مسلمانان واگذار گرديده است». (١)

ابن ادريس سپس به چگونگى تنفيذ احكام اسلام در