النظائر حكايت از يك مجموعۀ منسجم از قوانين الهى و مقررات شريعت اسلام منهاى دولت و حكومت شرعى و پيش‌فرض خلأ سياسى دارد كه صرف‌نظر از آنچه كه در فكر و انديشۀ اين فقيه بزرگ مى‌گذشته، قلم وى بى شك، دينى منهاى دولت و فقهى جداى از سياست را رقم زده است. (٤٤)

منابع

١ - قاموس الرجال ٣٧٨/٢؛ ٢ - الذريعه ٤٧/١٣؛ ٣ - مقدمه كتاب شرايع الاسلام؛ ٤ - جواهر الكلام ١٥١/١١؛ ٥، ٦ و ٧ - شرايع الاسلام ٩٨/١ ط ٩ و ١٠٠، دار الاضواء / ١٤٠٣؛ ٨ و ٩ - جواهر الكلام ١٥١/١١ و ١٥٢؛ ١٠ - كتاب الخلاف ٦٢٦/١؛ ١١، ١٢، ١٣ و ١٤ - جواهر الكلام ١٥١/١١، ١٥٨، ١٥٩ و ١٦٤؛ ١٥ - المختلف ٢٥٣/٢؛ ١٦ - شرايع الاسلام ١٨٤/٢؛ ٢٤-١٧ - جواهر الكلام ١٨٠/١٦، ٣٠٧، ٣١٠، ٣٢٧، ٣٤١، ٣٤٣ و ٣٤٤؛ ٢٥، ٢٦ و ٢٧ - مقدمه كتاب شرايع الاسلام ١ و ٦٨/٤ و ٧١؛ ٢٨ - اعيان الشيعه ٩٠/٤؛ ٢٩ - جامع التواريخ / ٦٩٧-٦٩٥؛ ٣٠ - روضات الجنات ٧٣٦/٦؛ ٣١ - اعيان الشيعه ٩٠/٤ و روضات الجنات ١٨٣/٢؛ ٣٢ و ٣٣ - روضات الجنات ١٦/٢، ١٨٤ و ٣١٥؛ ٣٤ و ٣٥ - رياض العلماء ٣٣٦/٥ و روضات الجنات ١٨٨/٢؛ ٤٣-٣٦ - الجامع للشرايع / ٩٤، ٩٦، ١٠٦، ١٥١، ٢٣٤، ٢٦٠، ٥٢٣ و ٥٤٨؛ ٤٤ - فقه سياسى ٩٥/٨-٨٢.

محقق كركى (م ٩٤٥)

نور الدين ابوالحسن على بن حسين بن عبد العالى مشهور به محقق كركى از فقهاى بزرگ شيعه است كه در كرك از روستاهاى جبل عامل لبنان در سال ٨٦٥ هجرى به دنيا آمد. آثار قلمى وى عبارتند از:

جامع المقاصد، منهج السداد، حاشيه بر مختلف الشيعه و ده‌ها رسالۀ ديگر فقهى. محقق كركى به همراه تنى چند از علماى شيعه در سال (٩١٦ ه ق) در نخستين مراحل شكوفايى دولت تشيع گراى شاه اسماعيل صفوى، بنا به دعوت وى به ايران مهاجرت كردند و به پايه‌گذارى حوزه‌هاى علميه فقه شيعه و تأسيس مدارس علمى و تربيت علما و فقهاى ايرانى همت گماردند. (١)

به روايت خوانسارى از سيد نعمة الله جزايرى مؤلف كتاب شرح غوالى اللئالى، و رود محقق كركى به اصفهان در زمان سلطنت شاه طهماسب اول بوده است كه شاه طى فرمانى به سال (٩٣٦ ه ق) تمامى اختيارات دولتى را به محقق كركى تفويض كرده و دستورات وى را در سراسر كشور لازم‌الاجرا اعلام كرد. (٢)

جزايرى نقل مى‌كند شاه اسماعيل براى هزينه‌هاى ترويج و تعليم ساليانه، از خزانۀ دولت هفتاد هزار دينار و به قولى هفتصد تومان در اختيار محقق كركى مى‌نهاد تا در ميان علماى شيعه تقسيم شود.

با كنار هم گذاردن اين دو گزارش مى‌توان چنين نتيجه گرفت كه محقق كركى در صحنۀ سياسى دولت صفوى در دو نوبت ظهور داشته است:

نخست، آغاز سفر محقق كركى به ايران در زمان شاه اسماعيل و دوم، به قدرت رسيدن وى در زمان شاه طهماسب اول به عنوان نايب الامام كه تا خروج وى از ايران ادامه داشته است.

نكتۀ مهمى كه در رابطه با مهاجرت محقق كركى به ايران وجود دارد، اين است كه محقق كركى سفرهاى متعددى به مراكز شيعۀ زمان خود داشته، به طورى كه وى به سال (٩٠٥ ه‌ - ق) به مصر رفته و مدتى در آنجا اقامت كرده و با علماى مصر مراوده علمى داشته است و مدتى نيز در مراكز علمى تشيع در عراق تا سال (٩١٦ ه ق) مسكن گزيده و از آن پس به ايران مهاجرت كرده است و در ايران اقامت داشته و در سال (٩٢٤ ه‌ - ق)، ايران را به قصد نجف ترك گفته است و تا سال (٩٣٥