همان / ٤٩٦-٤٩٤؛ ١٢ - همان / ٤٩٥؛ ١٣ - النهايه فى مجرد الفقه و الفتاوى / ١٨٤؛ ١٤ - المبسوط ٢٤٩/١ و الفقه على المذاهب الاربعه ٦٢٣/١ و ٥٠٢؛ ١٥، ١٦، ١٧.١٨ و ١٩ - الفقه على المذاهب الاربعه ٦٢٣/١-٥٠٢؛ ٢٠ و ٢١ - جواهر الكلام ٣٨٨/١٥-٣٣٩؛ ٢٢ - همان ٣٤١/١٥؛ ٢٣ - قلائد الدرر ٢٨٩/١ و تذكرة الفقها ٢٣٣/١؛ ٢٤ - وسائل الشيعه ١٤٥/٦؛ ٢٥ - كافى ٣٠١/٣-٢٠٢؛ ٢٦ - توبه / ٥٨؛ ٢٧ - كافى ٣٠١/٢؛ ٢٨ - تفسير مجمع البيان ٤٢/٣ و توبه / ٦٠؛ ٢٩ - تفسير المنار ٤٩٦/١٠؛ ٣٠ - فقه سياسى ٨٨/٦-٨٦، ٩٤-٩٢، ٩٩-٩٦ و ١٠٣-١٠١.

مؤلفة قلوبهم در فقه حنبلى

به عقيده فقهاى حنبلى: «مؤلفة قلوبهم» عبارت از پيشوايان و بزرگان عشيره ها هستند كه اميد مى‌رود با دادن سهمى از زكات مسلمان شوند و يا بيم آن رود كه از آنان شرى عايد مسلمين شود يا ممكن است به اين وسيله ايمانشان قوى شده و يا كفار و گروهى كه با آنان نظير و هم چشم هستند به اسلام بگروند و يا در گردآورى زكات به آنان نيازى باشد، در اين موارد سهمى از زكات به آنان داده مى‌شود تا تأليف قلوب آنها حاصل شود. (او ٢)

منابع

١ - الفقه على المذاهب الاربعه ٦٢٣/١-٥٠٢؛ ٢ - فقه سياسى ١٨١/٩.

مؤلفة قلوبهم در فقه حنفيه

بر اساس نظريۀ فقهاى حنفيه «مؤلفة قلوبهم» سهمى از زكات ندارند و مدرك و مستند آنان در اين زمينه رفتار خليفه اول نسبت به «مؤلفة قلوبهم» است. (١ و ٢)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع

١ - الفقه على المذاهب الاربعه ٦٢٣/١-٥٠٢؛ ٢ - فقه سياسى ١٨١/٩.

مؤلفة قلوبهم در فقه شافعيه

فقهاى شافعيه معتقدند (١): «مؤلفة قلوبهم» چهار طايفه هستند:

گروه اول: افراد ضعيف الايمانى هستند كه تازه اسلام آورده‌اند و به آنان از زكات داده مى‌شود، تا اسلامشان قوى شود.

گروه دوم: آنانى كه اسلام آورده‌اند و در عشيره خود داراى مقام و منزلتى هستند كه هرگاه به آنان كمك كنيم ديگر كفار نيز اسلام بياورند؛ (٢)

گروه سوم: مسلمانان قوى الايمان هستند كه انتظار مى‌رود با دادن زكات به آنان شر كفارى كه در پشت سر آنان قرار گرفته اند به اين وسيله دفع شود.

گروه چهارم: كسانى هستند كه شر مانعين زكات را دفع مى‌كنند. (٣ و ٤)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع

١ - الفقه على المذاهب الاربعه ٦٢٣/١-٥٠٢؛ ٢ - همان؛ ٣ - همان؛ ٤ - فقه سياسى ١٨١/٩.

مؤلفة قلوبهم در فقه مالكى

فقهاى مالكيه معتقدند: مؤلفة قلوبهم كفارى هستند كه مقدارى از زكات به آنها داده مى‌شود كه نسبت به اسلام رغبت پيدا كنند و مى‌توانند از قريش باشند و گفته‌شده «مؤلفة قلوبهم» مسلمانان تازه به اسلام گرويده اى هستند كه به آنان كمك مالى مى‌شود، تا اسلام در دل‌هاى آنان استقرار يابد و بنابر قول دوم حكم آنان باقى است و فسخ نشده است و هم‌اكنون نيز به آنان از زكات داده مى‌شود و اما بنابر تفسير اول در اينكه حكم «مؤلفة