كه در جنگ شركت نكرده‌اند. پيامبر اكرم (ص) در فتح مكه به فرماندهان دستور داد «لا يقاتلوا الا من قاتلهم» (١) سربازانتان جز با كسيكه با آنها مى‌جنگند، مقاتله نكنند.

٤٦. اقدام به كشتار نيروهاى دشمن با وجود امكان اسير گرفتن آنان، كه اين مضمون در حديثى از پيامبر اسلام (ص) چنين بيان‌شده است:

(تا مى‌توانيد فرزندان عبدالمطلب را به جاى كشتن اسير بگيريد، زيرا آنان به اجبار به جبهه آمده‌اند) (١٦).

از تعليلى كه در حديث آمده است مى‌توان تعميم حكم نسبت به غير از فرزندان عبدالمطلب را استفاده كرد؛

٤٧. كشتن افرادى كه در جبهه دشمن هستند، ولى نمازگزار و يا حتى تظاهر به اسلام مى‌كنند، هر چند اطمينانى به صداقت آنان در اظهار شهادتين نيست.

هنگامى كه يكى از اهالى فدك كه از ترس سپاه اسلام شهادتين بر زبان آورده بود، توسط اسامة بن زيد به قتل رسيد. رسول خدا (ص) بر آشفت و به وى فرمود:

كسى را كه شهادتين مى‌گفت، كشتى‌؟ او در جواب گفت آن مرد از ترس و براى زنده ماندن شهادتين را بر زبان آورد، رسول خدا (ص) در پاسخ فرمود: تو نه زبانش را پذيرفتى و نه از دلش آگاهى يافتى‌؟ (١٧) ٤٨. تعرض به افراد نا آگاه، ابله و يا ديوانه كه در احاديث در رديف افرادى كه در جنگ مصونيت دارند، نام‌برده شده‌اند. (٨ او ١٩)

منابع

١ - جامع الاحاديث ١٢١/٣، نهج البلاغه ١٣٠/٩، نهج البلاغه / ن ١٤، تاريخ طبرى ٣٢٨٢/٦ (چ ليدن)، وسائل الشيعه ١١ / ٧١، شرح ابن ابى الحديد ٢٨٢/١٣، شرح عاملى بر نهج البلاغه ١٢٢/١٥، مستدرك الوسائل ٦٩/٢، ارشاد شيخ مفيد / ١٢٧، عيون الاخبار ابن قتيبه ١١٠/١، محاسن بيهقى ٦٩/١ و سنن بيهقى ١٨٠/٨؛ ٢ - حشر / ٥؛ ٣ - حياة الصحابه ٨٩/١؛ ٤ - بحارالانوار ٣٠/٢١؛ ٥ - الاسير / ٨٠؛ ٦ - نصر بن مزاحم، صفين / ١٦٢ و شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ٣١٩/٣؛ ٧ - توبه / ١٢٣؛ ٨ - توبه / ٧٣ و تحريم / ٩؛ ٩ - تفسير الميزان ٦٥/٢ و تفسير المنار ٢١٤/٢؛ ١٠ - وسائل الشيعه ٣٩٧/٨، جامع احاديث الشيعه ٩٢٢/١٦، مستدرك الوسائل ٧٠/٣، بحارالانوار ١١٩/٦٤، كنز العمال ٩ / ٣٧، نهج البلاغه / خ ٦٥ و سنن درامى ٨٣/٢؛ ١١ - تفسير الميزان ٦٥/٢؛ ١٢ - سنن بيهقى ٧٩/٩، المبسوط (سرخسى) ٣١/١٠ و نيل الاوطار ٦٩/٨؛ ١٣ - المبسوط، همان، ١٤ - همان ١١/٢؛ ١٥ - البداية و النهاية ٢٩٧/٤؛ ١٦ - جامع الاحاديث الشيعه ١٧٧/١٣ و كنز العمال ٢٤٦/١٠؛ ١٧ - بحارالانوار ١٤٧/١٩ و سنن بيهقى ١٩٢/٨؛ ١٨ - سنن بيهقى ٩١/٩ و تذكرة الاحكام ٤١٢/١؛ ١٩ - فقه سياسى ٦ / ٥٨-٥٢.

مكلفان به جهاد

در جهاد اسلامى هر مسلمانى نمى‌تواند شركت داشته باشد. رزمنده اسلام يا مجاهد، عنوانى است كه اشخاصى با داشتن شرايط و خصوصيات لزام واجد آن مى‌شوند. برخى از فقها گفته‌اند: بر افراد ضعيف، بيماران و كسانى كه فاقد توانايى‌هاى مالى لازم جهت شركت در جبهه‌ها باشند، جهاد واجب نيست.

به علاوه تكليف جهاد از كودكان، زنان، فقرا و مجانين هم ساقط شده است، و برخى از فقها، مستمندان را نيز از جهاد معاف دانسته‌اند. اما در اين مورد دليل قابل قبولى ارائه نشده است، جون فقر نمى‌تواند دليل قانع‌كننده‌اى براى عدم شركت در صحنه‌هاى جنگ و اداى فريضه جهاد باشد. امّا در مورد عدم شركت زنان مسئله اجماعى است. به علاوه اسبق بن نباته از حضرت امير المؤمنين على (ع) روايت كرده كه: جهاد هم بر مردان واجب است و هم بر زنان. امّا در مورد مردان جهاد به