آيت الله محمّدهادى معرفت (ره)، چهره نام آشناى علوم قرآنى دوره معاصر بود كه در كنار فقه و اصول، زندگى خود را وقف تفسير «قرآن» كرده بود. آيت الله محمّد هادى معرفت (ره) صاحب آثار گرانسنگى در حوزه علوم قرآنى و تفسير در ميان شيعيان است كه در ميان دانشمندان شيعى براى نخستين بار به صورت مستقل با درك خلأ تحقيقات قرآنى در حوزه‌هاى علميّه شيعى هم‌زمان با فقه به تحقيق و تأليف در علوم قرآنى پرداخت. ايشان در سن ٧٦ سالگى در تاريخ ٢٩ دى ١٣٨٥ دار فانى را وداع گفت. سالگرد وفات اين عالم ربّانى و تناسب گفت‌وگويى كه در ادامه مى‌آيد، با محتواى اين شماره از مجلّه، انگيزه‌اى شد براى بازنشر اين مطلب. اميد كه مقبول طبع شريفتان قرار گيرد.

با توجّه به اينكه شما از معدود عالمانى هستيد كه در كنار فقه و اصول و درس‌هاى متداول حوزه، عمر خويش را در تفسير و علوم قرآنى گذرانده‌ايد. خواهشمنديم بفرماييد عدالت در قرآن چه مفهومى دارد؟ فرق آن با قسط چيست؟ و ابعاد عدالت را نيز تبيين فرماييد.

بِسم اللّه الرّحمن الرَّحيم. حتماً آقايان به عدالت اجتماعى نظر دارند. مقصود از عدالت اجتماعى، ايجاد توازن در جامعه است. منظور از توازن هم همان تناسب است. تناسب به معناى اين است كه هر چيزى در جاى خودش و در محدوده مناسب جاى بگيرد. اميرالمؤمنين (ع) فرمودند:

«عليكم بِتَقْوَى اللَّهِ وَ نَظْمِ أَمْرِكُم.»

در اين كلام، «نظم» به همين معنا است؛ يعنى هر چيزى بايد طبق معيارهاى خاصّ خود ارزيابى شود. اين تناسب بايد در همه امور رعايت شود. ما مكرّر اين نكته را گفته‌ايم كه اصلًا زيبايى، همان نظم است. برخى گفته‌اند زيبايى را نمى‌توان تعريف كرد؛ ولى به نظر ما تعريف زيبايى اين است: وجود تناسب ميان امورى كه در كنار هم قرار گرفته‌اند. صورتى زيبا است كه ابرو و چشم و ... آن متناسب باشد. اگر بينى كسى دراز باشد، آن صورت ديگر زيبا نخواهد بود.

انبياء همه آمده‌اند تا در جامعه، توازن برقرار كنند. توازن هم به اين معنا است كه هر كس به حقّ خود برسد. هدف امام زمان (ع) هم همان هدف انبيا است؛ او تلاش مى‌كند تا هر حق‌دارى به حقّش برسد.

يكى از معانى آزادى، بهره و نصيب‌بردن از حقوق مشروع است. اگر افزون بر حقوق خودش، حقّ ديگرى را هم استفاده كرد، آزادى را زير پا گذاشته است. معناى آزادى اين است كه در محدوده قانون حركت شود. قانون هم به معناى مرزبندى است؛ يعنى مشخّص شود كه هر كس چه حقوقى دارد. يكى از اين حقوق، حقّ تعليم و تربيت است. اگر