توبه آغوش رحمت - انصاريان، حسين - الصفحة ٦٨ - توبه واجب اخلاقى است

اخلاقى نوشته‌اند، و اخلاق را در دو بخش حسنات اخلاقى و سيئات اخلاقى شرح داده‌اند. كبر و عجب و خودبينى را در باب سيئات، و تواضع و فروتنى و خاكسارى را در فصل حسنات به طور مفصل تفسير كرده‌اند.

گناه را محصول تكبّر انسان از حق، و توبه و انابه را ميوه‌ى شيرين تواضع و فروتنى در پيشگاه حق دانسته‌اند.

وضع ناهنجارى كه براى ابليس پيش آمد و او را به فرموده‌ى قرآن، گرفتار لعنت و رجم و طرد از حريم حق نمود، معلول كبر او در برابر امر خدا مى‌دانند، و توبه و قبول آن را از جانب خدا در ارتباط با آدم و همسرش، محصول تواضع و فروتنى او نسبت به حق به حساب مى‌آورند، و در اين زمينه نظر مى‌دهند. به خاطر اين كه تكبر باعث رانده شدن انسان از حريم حق، و دورى او از رحمت خدا مى‌شود، واجب است از تكبر كناره گرفت و به علت اين كه تواضع و فروتنى، انسان را به مقام قرب آراسته مى‌كند و او را به بندگى و عبادت مى‌كشاند، و او را وادار مى‌نمايد از گناهان و معاصى‌اش در پيشگاه حق عذر خواهى كند و اقدام به توبه نمايد، واجب است وجود خود را به خاكسارى در برابر حق زينت دهد و بر خاك باعظمت حريم دوست سر ذلت نهد، و با حالت خشوع و تواضع و چشمى گريان به جانب محبوب رود، و تعهد نمايد براى هميشه از گناه كناره‌گيرى كند و به جبران گذشته برخيزد.

خداوند مهربان به موسى بن عمران خطاب كرد:

يَابْنَ عِمْرانَ! هَبْ لِى مِنْ عَيْنَيْكَ الدُّمُوعَ، وَمِن قَلْبِكَ الخُشُوعَ، وَمِنْ بَدَنِكَ الخُضُوعَ ثُمَّ ادْعُنى فِى ظُلَمِ اللَّيالِى تَجِدْنى قَرِيباً مُجِيباً[١].

پسر عمران! به پيشگاه من از دو ديده‌ات اشك و از قلبت خشوع و از بدنت‌

[١] - عدة الداعى: ٢٠٧، القسم الثالث فى الآداب المتأخرة؛ بحار الأنوار: ١٣/ ٣٦١، باب ١١، حديث ٧٨.