پرتو ولايت - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٨٩ - دلايل و شواهد قرآنى بر صحت و امكان رجعت
از حشر اكبر كه شامل تمامى خلق است، محقق مىشود»[١].
ولى از سياق آيات به دست مىآيد كه اين حشر اصغر پيش از حشر اكبر انجام مىگيرد. ذيل همين آيه، درباره قيام قيامت مىگويد: وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ[٢] كه اگر ترتيب نزول در آن رعايت شده باشد، نمودار آن است كه حادثه رجعت دستهها پيش از نفخ صور انجام مىگيرد.
٢. دو بار ميراندن و زنده كردن: قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ[٣]؛ « [در روز واپسين كافران] مىگويند: خداوندا، دو بار ما را ميراندى و دو بار زنده كردى. پس اينك به گناهانمان اعتراف كرديم، آيا راه فرارى [از اين گرفتارى] هست؟»
اين آيه از دو مرگ و دو زنده شدن خبر مىدهد كه هر ميراندن حيات سابقى را مىرساند، همان گونه كه دو بار زنده كردن، مرگ پيشين را حكايت دارد. مرگ اول، پس از حيات دنيوى و مرگ دوم پس از رجعت است؛ چنانكه احياى نخست در رجعت و احياى دوم در روز واپسين است.
برخى مرگ اول را حالت نطفه و مرگ دوم را مرگ پس از حيات دنيوى فرض كردهاند و حيات دوم را حيات اخروى مىدانند. برخى ديگر حيات دوم را در قبر- كه براى پرسش است- مىدانند.
دليل كسانى كه نطفه را حالت موت فرض كردهاند، آيه ٢٨ سوره بقره است:
كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ كه مقصود حالت پيش از دميدن روح است.
حالت پيش از دميدن روح را- كه همان نطفه است- حالت موات گويند، نه
[١] . روح المعانى، ج ٢٠، ص ٢٣.
[٢] . نمل، ٨٧.
[٣] . غافر، ١١.