پرتو ولايت - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٣٢ - نوع اراده الهى در آيه تطهير
پرسش: چرا خداوند فقط براى گروهى ويژه زمينه رشد را فراهم مىكند؟
پيش از پاسخ به اين پرسش، بايد به بيان مراتب هدايت بپردازيم. هدايت الهى از جهت مرتبه به چهار مرحله تقسيم مىشود:
١. هدايت طبيعى (مرحله تكوين): در نهاد هر موجودى (جمادات، نباتات يا حيوانات) نوعى هدايت نهاده شده است تا هنگامى كه پا به عرصه وجود مىگذارد، بتواند با كمك رهنمودهاى درونىاش راه زندگى را پيدا كند.
قالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى[١]؛ « [موسى در پاسخ فرعون] گفت:
" پروردگار ما كسى است كه هر چيزى را خلقتى كه در خور اوست داده، سپس آن را هدايت كرده است"». اين هدايت را- كه شامل همه موجودات مىشود- هدايت طبيعى مىناميم.
رشد و نمو گياهان، زندگى حيوانات و حركت كره زمين به دور خورشيد نمونههايى از هدايت طبيعى در جهان آفرينش است.
آيههاى وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى[٢]، وَ أَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها[٣]، كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ[٤] به اين مرحله هدايت اشاره مىكنند.
٢. هدايت فطرى (مرحله فطرت): هدايت فطرى مخصوص انسانها مىباشد؛ به اين معنا كه: انسان بهگونهاى آفريده شده است كه همواره ميل رسيدن به كمال را دارد. همه انسانها در فطرت ميل به راستى، درستى، نيكانديشى و همه صفات كمالى دارند و در يك جمله، حقيقتجو هستند. اين ميل درونى به كمالات را هدايت فطرى گويند.
٣. هدايت عقل (مرحله عقل): عقل به معناى «توانايى انديشيدن و تشخيص خير از شر» است. اگر عقل انسان آزاد باشد و اگر انسان، آزادانديش باشد و عقلش از هرگونه
[١] . طه، ٥٠.
[٢] . اعلى، ٣.
[٣] . فصلت، ١٢.
[٤] . انبياء، ٣٣.