در مكتب اهل بيت - معاونت امور فرهنگى مجمع جهاني اهل بيت - الصفحة ٣١ - اجتهاد بعضى از صحابه

براى مثال وقتى كه از دستورات رسول خدا (عليهما السلام) سرپيچى كردند، آيات قرآن در سرزنش آنان نازل شده آنان مصلحت را در عدم اطاعت از رسول خدا (عليهما السلام) مى‌ديدند و گمان مى‌كردند كه در دستورات آن حضرت، تسامح و تساهل وجود داشته و سرپيچى آنان را توجيه مى‌كند، اما قرآن با شدّت به توبيخ و سرزنش آنان و بعضى از اصحاب كه از آنان پيروى كرده بودند، پرداخت.

اجتهاد بعضى از صحابه‌

اگر به بررسى تاريخ در عصر رسالت رسول خدا (عليهما السلام) بپردازيم، متوجّه مى‌شويم صحابه در يك درجه از تسليم در مقابل رسول خدا (عليهما السلام) نبوده‌اند.

بعضى از آنان اوامر، نواهى و وصاياى آن حضرت را از مسلماتى مى‌دانستند كه به هيچ وجه نمى‌توان از آنها سرپيچى كرد. اينان عدّه بسيار كمى بودند و در مقابل، عدّه زيادى قايل به مناقشه و مصلحت‌انديشى در دستورات رسول خدا (عليهما السلام) بودند[١] بلكه در صورت نياز، مخالفت با آن را جايز مى‌دانستند! و يا مصلحت را در غير آن مى‌ديدند! و حتّى گاهى براى مخالفت با آنچه رسول خدا (عليهما السلام) انجام مى‌داد، كار ديگرى را بر مى‌گزيدند و در تاريخ به نمونه هايى از اين دست اشاره شده است:

[١] - السيرة النبويّه والآثارالمحمّديّه، در حاشيه السيرة الحلبيّه: ١/ ٣٧٣- ٣٧٠.