نظريه شناخت - اراکی، محسن - الصفحة ٢٥ - دلايل لزوم تحقيق در مورد جهانبينى
زندگى انسانى در همه ابعاد معنوى و مادّى نيازمند به طرح و برنامه است؛ نظام زندگى يا ايدئولوژى و طرح و برنامهاى كه بتواند زندگى انسان را سامان بخشد بدون يك تفسير مشخص از جهان امكان پذير نيست. اين حقيقت در دو بند بيان مىشود:
١. هر طرح و برنامهاى نيازمند شناخت «موضوع» طرح است، يعنى بايد روشن و معلوم باشد كه براى چه چيزى طرح تهيه مىشود، زيرا نقشهاى كه براى ساختن يك خانه در نظر گرفته مىشود با نقشه يك مدرسه يا بيمارستان متفاوت است، مهندسى كه مىخواهد طرحى براى يك ساختمان تهيه كند، نخست بايد بداند كه ساختمانى كه مورد نظر است چيست؟ مدرسه است يا خانه، و يا مسجد. همچنين برنامهاى كه براى زندگى انسان در نظر گرفته مىشود، بايد مبتنى بر شناختى از موضوع آن كه «انسان» است باشد، و از آنجا كه «انسان» جزئى از «هستى» است، و بدون شناخت «كُل» شناختن «جزء» ميسّر نيست، لازم است شناختى از كلّ جهان (جهانبينى) بهدست آورد تا برنامهريزى براى زندگى انسان ممكن و ميسّر گردد.
٢. هر طرح و برنامهاى كه براى چيزى در نظر گرفته مىشود مبتنى بر دو عنصر اصلى است:
الف) وضعيت آنچه هست، (امكانات، استعدادها، خصوصيات موجود)؛
ب) وضعيت آنچه بايد باشد.