نظريه شناخت - اراکی، محسن - الصفحة ١٠٣ - الف) تصور و تصديق

بايد ديد در ميان اين مراحل پنج‌گانه خطا در كجا صورت مى‌گيرد، تا به‌دنبال آن بتوان علّت وقوع خطا و راه پيشگيرى از وقوع در خطا را بررسى نمود.

مراحل سه‌گانه تصوّر را كه ملاحظه مى‌كنيم مى‌بينيم فرض خطا در اين مراحل معنى ندارد؛ زيرا تصوّر به‌علّت آنكه مجرّد از حكم است حكايتى از خارج ندارد، بنابراين فرض مطابقت يا عدم مطابقت با خارج درباره تصوّر مفهوم ندارد.

ولى به تصديق كه مى‌رسيم فرض خطا را در آن معقول مى‌بينيم، زيرا تصديق به‌لحاظ اشتمال بر حكم لاجرم متضمّن كاشفيت و حكايت از واقعيتى مى‌باشد، بنابراين در فرض مطابقت با آن واقعيت حقيقت، و در فرض عدم مطابقت با آن خطا خواهد بود.

بنابراين هر جا خطايى صورت بگيرد يك معرفت تصديقى وجود دارد، و تنها در معارف تصديقى است كه خطا راه دارد.

٢. علّت و نحوه وقوع خطا در انديشه انسان‌

روشن شد كه محل وقوع خطا در «تصديق يا حكم» است، بنابراين علّت وقوع خطا را در تصديق بايد بررسى كنيم:

الف) تصوّر و تصديق:

نخست بايد بدانيم تصديق يعنى چه؟