نظريه شناخت - اراکی، محسن - الصفحة ٦٩ - ٢ نظريه عقليون اروپا(راسيوناليستها)

٢. نظريه عقليون اروپا (راسيوناليست‌ها):

دسته‌اى از فلاسفه اروپا كه امثال دكارت، كانت، اسپينوزا و مالبرانش از معروف‌ترين آنان مى‌باشند، معتقدند كه افكار و تصورات انسان بر دو دسته‌اند: ١. افكار و تصوّرات حسّى كه از راه احساس به‌دست مى‌آيند؛ ٢. تصوّرات فطرى يا عقلى كه خاصيت ذهن انسان و لازمه فطرت عقلى او مى‌باشند، اين دسته از انديشه‌ها از راه حس به‌دست نيامده‌اند، بلكه نفس انسان ذاتاً داراى آنها مى‌باشد.

آنچه اين دسته از فلاسفه اروپا را به اين اعتقاد واداشت وجود انديشه‌ها و تصوّراتى بود كه منشأ حسّى نداشته و توجيه آنها از راه حواس امكان نداشت، بنابراين درصورتى‌كه تفسير جامعى در مورد پيدايش انديشه‌ها و تصوّرات بتوان ارائه داد به‌نحوى كه نياز به فطرى انگاشتن برخى انديشه‌ها و تصوّرات نباشد خود به‌خود دليلى براى اين نظريه باقى نخواهد ماند.

اضافه بر اين، نظريه مذكور از چند جهت مخدوش است:

١. درصورتى‌كه مقصود از نظريه فوق فعليت اين انديشه‌ها و تصوّرات براى نفس انسانى از بدو تكّون باشد به‌نحوى كه احساس كم‌ترين دخالتى در پيدايش آنها نداشته باشد (همان‌گونه كه از متون اصلى رهبران اين مسلك به‌دست مى‌آيد) بطلان آن روشن است زيرا:

الف) با تجربه و بالبداهه مى‌يابيم كه انسان در بدو تولّد فارغ از هر انديشه و تصوّر است؛