نظريه شناخت - اراکی، محسن - الصفحة ١٨٦ - بخش دوم حقيقت شناخت در فلسفه ملاصدرا
فى المرءاة اشباح تلك الاشياء وخيالاتها والفرق بين الحصولين: أن الحصول فى المرءاة بضرب شبيه بالقبول، و فى النفس بضرب من الفعل»[١].
«براى نفس هنگامى كه به يكى از موجودات خارجى مىرسد به سبب شفافيت و تجرّدى كه نفس دارد، صورتهاى عقلى و خيالى و حسّى حاصل مىشود. همانگونه كه نقش اين اشياء در آيينه منعكس مىشود با اين تفاوت كه نقشى كه در آيينه پيدا مىشود نوعى قبول و پذيرش است (آيينه در برابر آنچه در او منعكس است تنها منفعل و دريافت كننده است) در حالى كه آنچه براى نفس حاصل مىشود نوعى فعل و ايجاد است (نفس، نسبت به صورتهاى عقلى تنها پذيرنده نيست بلكه سازنده و آفريننده نيز هست).
بنابراين علم و معرفت، نوعى تحول و تكامل نفس است. در اين تحول و تكامل نفس با هر انديشهاى كه مىيابد، وجودى تازه پيدا مىكند، وجود هر صورت علمى در عين آنكه وجودى براى خود است، وجودى براى نفس عالم نيز مىباشد و وجود صورت علمى براى خود، عين وجود صورت علمى براى نفس است.
[١] . همان، ص ٢٩٢ و ٢٩٣.