أَشَدُّ خَلقِ ربّک عَشَرةٌ : الجبالُ الرواسي ، والحديدُ تُنْحَتُ به الجبالُ ، والنارُ تأکلُ الحديدَ ، والماءُ يُطفِئ النارَ ، والسحابُ المُسَخَّرِ بين السماء والأرض ـ يعني يحملُ الماءَ ـ والريحُ تَقِلُ السحابَ ، والإنسانُ يَغلبُ الريحَ يَعْصِمُها بيده ويَذْهَبُ حاجتَه ، والسُکر يَغْلِبُ الإنسانَ ، والنَومُ يَغْلِبُ السُکرَ ، والهمُّ يَغْلِبُ النومَ ؛ فأشدُّ خلقِ ربّکم الهمّ ؛[٣٤٢]

سخت ترين آفريده‌های پروردگار ده چيز است : کوه‌های استوار ، و کوه‌ها را با آهن بتراشند ، و آتش ، آهن را مى‌خورد و آب ، آتش را مى‌خاموشاند ، و ابرها ، ميان آسمان و زمين آب را برمى دارند و باد ، ابرها را مى‌پراکند و انسان ، بر باد غلبه مى‌يابد ، و به نيروى خويش باد را در راستاى نيازش به کار مى‌گيرد ، و مستى بر انسان چيره مى‌گردد ، و خواب بر مستى سيطره مى‌يابد و همّ خواب از چشم مى‌ربايد .

ازاين رو سرسخت ترين آفريده خدا هَمّ است .

خوارزمى به اسنادش از ابو سعيد خُدرى روايت کرده است که گفت ، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمود :

[٣٤٢] . تاريخ دمشق ٤٢ : ٤٠١ ؛ الغارات ١ : ١٨٢ ، در اين مأخذ به جاى «يَعْصِمُها بِيَده» آمده است : «يَتَّقيها بيده» .

اين روايت را طبرانى در «المعجم الأوسط ١ : ٢٧٦» از حارث ، از على ١ نقل کرده است ؛ و در آن به جاى «يَعْصِمُها» آمده است : «يَتَّقِي الريحَ بيده» ؛ و به نقل از آن [ هيثمى ] در «مجمع الزوائد ٨ : ١٣٢» مى‌آورد و مى‌گويد : «رجال اين حديث ثقه‌اند» ؛ کنز العمال ٦ : ١٧٧ ، حديث ١٥٢٥٢ -