صدیق و صدیقه کیانند؟ - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ١٥
اللهمّ وَاَوْصِلْ اِلى التّابعينَ لَهُم بِاِحسان ـ الذين يَقولون : (رَبَّنا اغفر لَنا ولاِخواننا الذين سَبَقُونا بالإيمان) [١١]ـ خيرَ جَزائِک؛ الذين قَصَدُوا سَمْتَهم؛[١٢]
پروردگارا ، و به ويژه اصحاب محمّد ؛ آنان که همراهىِ نيک با او داشتند ، و از آزمايشِ یاری رساندن به آن حضرت ، به خوبى برآمدند و يارىاش کردند ؛ و در پيوستن به او شتافتند ، و سوى دعوتش سبقت جستند ، و آن هنگام که حجّت رسالاتش را به گوششان رساند ، پذيرفتند و در اظهار کلمهاش از زن و فرزند جدا شدند ، و برای تثبیت نبوت او با پدران و فرزندان جنگيدند ، و به برکت وجودِ آن حضرت پيروز گرديدند ؛[١٣] و
[١١] . سوره حشر (٥٩) آيه ١٠ -
[١٢] . صحيفه سجاديه : ٤٢ ـ ٤٣ ، دعاى چهارم.
[١٣] . سید علی خان در «ریاض السالکین ٢ : ١٠١» در شرح این جمله مینگارد: وَانْتَصرُوا به؛ مِن باب التکمیل المُسمَّی بالاحتراس في علم البَیان ، وهو أن یُؤْتی في کلام یُوهم خلافَ المقصود بما یدفع ذلک الوَهْم.
فإنّه لو اقْتَصَرَ عَلَی ما قبل هذه الجملة ، لَأَوهم أنّ انتصارَهم کان بِمُجَرّد حُسن بلائهم وَجدّهم في القتال ، فَدَفع ذلک بقوله: «وانتصروا به» إيذاناً بِأَنّ انتصارهم إنّما کان ببرکته ٠ وَأَنَّهُ السَّبَب في نُزول النَّصر عليهم مِن الله ـ تعالى ـ لِأنّ النَّصر إنّما هو من عند الله ، وَقَد وعد الله نَبيّه بالنَّصر فَأَنْجَز له ما وَعَدَ.
فانتصارهم بِسبب إيمانهم به وَکونهم جُنداً له ؛
جمله «و به وسیله او پیروز شدند» از باب تکمیل معناست که در علم بیان «احتراس» نامیده میشود و آن این است که در کلامی که خلاف مقصود را به ذهن میآورد ، سخنی بیاید که این پندار را برطرف سازد.
اگر به جملات پیشین بسنده میشد ، این توهّم پیش میآمد که پیروزی صحابیان تنها بدان خاطر به دست آمد که از آزمون جهاد سربلند بیرون آمدند و مردانه جنگیدند.
این توهّم را با «وانتصروا به» برطرف ساخت و اعلان داشت که پیروزی آنان به برکت پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم به دست آمد و آن حضرت باعث شد پیروزی از جانب خدا بر ایشان فرود آید ؛ چرا که پیروزی جز از نزد خدا نیست ، خدا پیروزی را به پیامبر وعده داد و به وعدهاش وفا کرد.
از این رو ، پیروزی مجاهدانِ صحابه ، به سبب ایمانشان به پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم تحقّق یافت و بدان خاطر که سرباز آن حضرت بودند (م).