علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧ - پژوهشی در اعتبار رسالۀ ذهبیّه
است.
١) ارزیابی راوی اول
محمّد بن جمهور در میان رجالیان، توثیق ندارد و متّهم به غلوّ است. نظر رجالیان
در بارۀ وی چنین است:
الف) نجاشی (م٤٥٠ق) در بارۀ وی نوشته است:
محمّد بن جمهور، ابو عبد الله عمّی، در حدیث، ضعیف و فاسد المذهب است. در بارۀ او چیزهایی گفتهاند كه خداوند از بزرگی آنها آگاه است. از امام رضا٧ روایت كرده و كتابهای الملاحم الكبیر، نوادر الحج و ادب العلم، از آنِ اوست.[١]
مرحوم نجاشی از رسالۀ ذهبیّه، یاد نکرده است.
ب) شیخ طوسی (م٤٦٠ق) در كتاب الرجال خود در باب اصحاب امام رضا٧ نوشته است:
محمّد بن جمهور العمّی، عربی، بصری غالٍ؛
محمّد بن جمهور عمّی، عرب، اهل بصره و از غالیان است.[٢]
و نیز در کتاب الفهرست مینویسد:
محمّد بن حسن بن جمهور عمّی بصری، دارای چندین كتاب است: كتاب الملاحم، كتاب الواحدة، كتاب صاحب الزمان و الرسالة المذهّبة، به نقل از امام رضا٧. كتاب وقت خروج القائم نیز از اوست. جماعتی، تمام روایات او را به استثنای روایاتی كه در آن غلو و یا تخلیط وجود دارد، برای ما روایت كردهاند.[٣]
ج) ابن غضایری (ق٥) میگوید: محمّد بن حسن بن جمهور، ابو عبد الله از قبیلۀ بنی عمّ، غالی و فاسد الحدیث است. حدیث او را نمینویسند. شعری از او دیدم كه در آن، حرامهای خدا را حلال شمرده بود.[٤]
د) علاّمۀ حلّی (م٧٢٦ق) نیز در بارۀ محمّد بن جمهور چنین نگاشته است:
كان ضعیفاً فی الحدیث، غالیاً فی المذهب، فاسداً فی الروایة، لا یلتفت إلی حدیثه و لا یعتمد علی ما یرویه؛[٥]
در حدیث، ضعیف و در عقیده، اهل غلو و در نقل روایت، نااستوار بوده است. به حدیث او توجّهی نمیشود و به آنچه روایت میكند، اعتمادی نیست.
هـ ) آیة الله خویی با استناد به توثیق عام رجال موجود در تفسیر علی بن ابراهیم، او را توثیق میکند و مینویسد:
[١]. Hart wig Derenbourg, Manuscrits Arabes De Lescurial, Tome Pvemier No ٧٠٧, P ٥٠٧ – ٥١٣, Paris, ١٨٨٤.
[٢]. ر.ک: بحار الأنوار، ج٥٩، ص٣٠٦ - ٣٠٧.
[٣]. رجال النجاشی، ص٣٣٧، ش٩٠١.
[٤]. رجال الطوسی، ص٣٦٤، ش٥٤٠٤.
[٥]. الفهرست، ص٢٢٣-٢٢٤، ش٦٢٦.