علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٥ - روششناسی آرای حدیثی علامه عسکری در بوته سنجش
نیندازید».[١] در این صورت، معنای آیه محدود به انفاق در جهاد است.
رویكرد دوم، كه آن هم متكی به برخی روایات تفسیری است، معنای عبارت مزبور را توسعه داده و آن را ناظر به افراط و زیادهروی در انفاق و غیر آن میداند.[٢]
علامه طباطبایی مینویسد:
آیه شریفه مطلق است؛ هر دو طرف افراط و تفریط را در انفاق شامل میشود؛ بلکه تنها مختص به انفاق نیست؛ افراط و تفریط در غیر انفاق را هم در بر میگیرد.[٣]
بر این اساس، مراد آن است كه مسلمانان نباید به گونهای رفتار كنند كه زندگی خود را به آستانه سقوط بكشانند و در واقع، خداوند پس از امر به انفاق از باب استدراک، نشان میدهد كه نباید انفاق شما به هلاكت نفس منجر شود؛ بلكه باید همراه با میانه روی باشد. همان گونه که معلوم شد، استناد صرف به اسباب نزول فقط باعث تضییق معنای آیه شده است.
_ «یسئلونک عن الأنفال قل الأنفال لله والرسول فاتقواالله و اصلحوا ذات بینکم...».[٤]
بسیاری از مفسران در باره سبب نزول این آیه ادعای اجماع کردهاند که مورد سؤال
غنائم به دست آمده از جنگ بدر است و انفال را در معنای غنیمت جنگ بدر محدود کردهاند.[٥] علامه طباطبایی با استفاده از سیاق و معنای لغوی نفل _ که زیادی هر چیزی است _ مورد آیه را تنها غنایم جنگی دانسته، اما نه فقط غنیمت جنگ بدر.
سپس میافزاید:
از آن جا که مورد مخصص نیست، پس آیه نسبت به هر در آمدی که آن را انفال بگویند، محفوظ است.[٦]
نیز در ادامه مینویسد:
آیه «قل الأنفال...» متضمن یک حکم عمومی است که به عموم خود، هم غنیمت را شامل میشود و هم سایر اموال زیادی در جامعه را؛ از قبیل سرزمینهای تخلیه شده روستاهای متروکه قله کوهها بستر رودخانهها اموال اشخاص بی
[١]. سورۀ بقره، آیۀ٢٣٨.
[٢]. الموافقات فی اصول الشریعه، ج٣، ص٣٤٨.
[٣]. قضایا فی علوم القرآن، ص٦٩.
[٤]. مسند احمد بن حنبل، ج٤، ص٣٦٨؛ تفسیر ابن کثیر، ج١، ص٢٩٠ - ٢٩١؛ لباب النقول، ص٤٣ - ٤٤.
[٥]. مجمع البیان، ج١، ص٣٤٣.
[٦]. تفسیر العیاشی، ج١، ص١٢٧.