حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسی حَدَّثَنَا أَبِی عَنِ الرِّضَا قَالَ‌: الْخَلَفُ‌ الصَّالِحُ‌ مِنْ وُلْدِ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ هُوَ صَاحِبُ الزَّمَانِ وَ هُوَ الْمَهْدِیُّ.[١]

اما تعابیری از قبیل «رجل صالح»، «عبد صالح» و «العبد الصالح» در روایات شیعه به تصریح صاحبان کتب درایه و رجال از القاب امام کاظم٧ است.[٢]

منشأ انتساب کنیه «ابو صالح» به امام عصر٧

در روایات منقول از معصومان، به عبارتی بر می‌خوریم که ظاهراً منشأ انتساب این
کنیه به آن حضرت بوده است. برقی (م٢٧٤ یا٢٨٠ق) در المحاسن، در «باب إرشاد الضال عن الطریق»[٣] و نیز شیخ صدوق (م٣٨١ق‌) در کتاب من لایحضره الفقیه به سند خود
نقل کرده‌اند که امام صادق به ابو بصیر فرمودند: چون راه را گم كردی، پس بانگ
برآور كه:

یَا صَالِحُ أَوْ یَا أَبَا صَالِحٍ‌ أَرْشِدُونَا إِلی الطَّرِیقِ یَرْحَمُكُمُ اللهُ.[٤]

به نطر می‌رسد تعبیر ابا صالح در این روایت موجب شده برخی امام عصر را در هنگام مشکلاتی همچون گم شدن در سفر با این کنیه صدا زده و از آن حضرت استمداد جویند و به تدریج، گمان شده که این لفظ از کنیه‌های آن حضرت است. علامه مجلسی در بحار الأنوار این احتمال را این گونه مطرح کرده است:

و أبو صالح كنیته عند عامة العرب یكنونه به فی أشعارهم و مراثیهم و ندبهم، و الظاهر أنهم أخذوه من الخبر المذكور، و أنه المراد من أبی صالح الذی هو

[١]. خلاصة الاقوال، ص٤٣٤.

[٢]. کمال الدین و تمام النعمة، ج‌١، ص٢٨٦، ح١ و ص٢٨٧، ح ٤؛ بحار الأنوار، ج‌٣٨، ص٣٠٥.

[٣]. در باره کنیه «ابو عبد الله» برای آن حضرت نیز از پیامبر اکرم٦ چنین نقل شده است: «عَنْ حُذَیْفَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ الله٦:‌ لَوْ لَمْ یَبْقَ مِنَ الدُّنْیَا إِلَّا یَوْمٌ وَاحِدٌ لَبَعَثَ اللهُ رَجُلًا اسْمُهُ‌ اسْمِی‌ وَ خُلُقُهُ خُلُقِی یُکَنی أَبَا عَبْدِ اللهِ» (بحار الأنوار، ج‌٥١، ص٩٤، ح ١٤).

[٤]. در فرهنگ عرب کنیه «ابو جعفر» کنیه‌ای رایج برای افرادی است که نام آنها محمد است. از این رو، این کنیه برای امام محمد باقر و امام محمد تقی و نیز صاحبان کتب اربعه (محمدون ثلاث اول) نیز به کار رفته است.