علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦٧ - نقدی بر انتساب لقب و کنیهای ناسازوار به امام عصر
شیخ ابوعلی حائری در منتهی المقال در شرح حال ابراهیم بن محمد همدانی،
مینویسد:
و یظهر من ترجمة فارس بن حاتم أن المراد بالعلیل: علی بن جعفر الهمانی، و کأنّه کان علیلاً. [١]
منظور از علیل [بیمار] علی بن جعفر همانی است که گویا علیل و بیمار بوده است.
علی بن جعفر الهُمانیّ کیست؟
در مجموعه کتب رجالی شیعه این اطلاعات در باره وی وجود دارد:
نجاشی(م٤٥٠ق) در بارۀ علی بن جعفر الهُمانیّ [٢]مینویسد:
علی بن جعفر الهُمانیّ البرمكیّ یعرف منه و ینكر، له مسائل لأبی الحسن العسكری٧.[٣]
که حاکی از معاصر بودن وی با امام هادی٧ است.
شیخ طوسی (م٤٦٠ق) در رجالش علی بن جعفر را در ذیل اصحاب امام هادی با عبارت «وكیل ثقة»[٤] و در اصحاب امام حسن عسکری با عبارت « قیم لأبی الحسن ، ثقة»[٥] توصیف کرده است.
و در کتاب الغیبة نیز وی را در زمره سفرای ممدوح برشمرده و مینویسد:
و منهم علی بن جعفر الهُمانی و كان فاضلاً مرضیاً، من وكلاء أبی الحسن، و
أبی محمد٨. [٦]
کشی نیز علی بن جعفر را وكیل أبی الحسن (امام هادی٧) برشمرده و جریانی
را نقل میکند که نشان میدهد متوکل وی را به جرم وکیل امام بودن مدتی
طولانی حبس کرده و قصد کشتن وی را داشت که وی از امام کمک میخواهد
و با دعای آن حضرت در پی بیماری که متوکل بدان مبتلا شد، دستور آزادی
زندانیان از جمله وی را صادر میکند. علی بن جعفر نیز پس از آزادی به امر امام مجاور مکه میشود.[٧]
با تأمل در مجموعه اطلاعات فوق _ که در باره علی بن جعفر هُمانی در منابع
[١]. عبارت وی این گونه است: «و إذا ورد الرجل فالغالب العسکری٧ لشدة التقیة فی زمانه»(روضة المتقین، ج١٤، ص٥٠١).
[٢]. کلمة الإمام المهدی٧، ص٨٤.
[٣]. رجالالنجاشی، ص٧٧.
[٤]. رجالالبرقی، ص٥٧ و ٥٩.
[٥]. هُمانی، منسوب به شهرک هُمان یا هُمَن میان بغداد و نعمانیه (فرهنگ اعلام تاریخ اسلام، ج٢، ص٢١٣٢).
[٦]. منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال، ج١، ص ٣٦١، تعلیقة الوحید البهبهانی؛ نیز ر.ک: الفوائد الرجالیة، ج١، ص٣٨٦.
[٧]. الفوائد الرجالیة، ج١، ص٣٨٦، به نقل از رجال الطوسی، ص ٣٦٨، ش٢٠ و ص ٣٩٨، ش١١ و ص ٤١٠، ش١٣.