علامه پس از نقل نمونه‌هایی از داستان‌های ساختگی سیف و رواج آنها در کتب مهم تاریخی، به این سؤال پاسخ می‌دهد که چرا مؤلفان این کتاب‌ها با آن که داستان‌پردازی و خرافه‌گویی‌های سیف را می‌شناختند، بر او اعتماد کرده و به نقل و نشر روایاتش پرداختند. ایشان در این باره می‌نویسد:

پاسخی جز این نیست، مگر آن كه بگوییم سیف دروغ‌ها و بافته‌هایش را با نشر یك سلسله مناقب صحابه زینت داده است و دانشمندان مکتب خلفا نیز نهایت سعی خود را برای ترویج و اشاعه آنها به كار برده‌اند، در حالی كه با تمام وجود می‌دانستند كه همه روایت‌های سیف دروغ محض است![١]

آسیب شناسی جوامع حدیثی شیعه

یکی دیگر از محورهای مباحثات علامه عسکری در كتاب معالم المدرستین، آسیب شناسی جوامع حدیثی شیعه است. ایشان با پرهیز از تعصّب و یک جانبه اندیشی و نیز کنار گذاردن پیش فرض‌های ذهنی، جوامع حدیثی شیعه را نیز مورد نقد و ارزیابی قرار داده، با شناسایی و معرفی خطاها و اشتباهات دخیل، احادیث معصومان:
را از آسیب‌های راه یافته مصون داشتند. عمده‌ترین روشی که ایشان در بررسی احادیث شیعی به کار گرفته است، مقایسه متونی روایی و تطبیق احادیث یک منبع با مصادر روایی دیگر است.

رهیافت تصحیف و تحریف

از نظر علامه عسکری یکی از آسیب‌های جوامع حدیثی شیعه، تصحیف و تحریف است؛ پدیده‌ای که گریبان گیر نسخه برداران و کاتبان منابع حدیثی شده و حتی در مهم‌ترین کتاب حدیثی شیعه (الکافی) نیز راه پیدا کرده است؛ به عنوان مثال مرحوم کلینی به سندش از امام باقر٧، از جابر بن عبدالله انصاری چنین نقل می‌کند:

بر فاطمه٣ وارد شدم، در برابر آن بانو لوحی بود كه اسامی اوصیا از فرزندانش بر آن ثبت شده بود. آنها را شمردم، دوازده تن بودند و آخرشان قائم٧، سه نفرشان محمد نام داشت و سه نفر هم علی.[٢]

علامه عسکری در نقد این حدیث می‌نویسد: معنای این حدیث با چنین الفاظی چنین می‌شود كه تعداد اوصیای پیامبر٦ سیزده نفرند؛ حضرت امیر٧ با دوازده فرزندش از فاطمه زهرا٣، در حالی كه شیخ صدوق همین حدیث را، بدون نقل از كتاب الكافی، در عیون اخبار الرضا با دو سند و در كتاب اكمال الدین با یك سند از محمد بن حسین آورده است که او از جابر چنین روایت می‌كند:

[١]. ر.ک: المصنف، ج٧، ص٤٩٦.

[٢]. ر.ک: مجمع الزوائد و منبع الفوائد، ج٤، ص٢٦٥.