به نظر می‌رسد که این توجیه، تمام نباشد؛ زیرا: اولاً، تریاق اکبر، نامی مشهور برای دارویی خاص است. اگر مراد نویسندۀ رساله از آن، نبودن اجزای حرام و نجس باشد، ‌باید به صراحت بیان شود. ثانیاً، بو علی سینا در بارۀ این دارو نوشته است:

پزشکان بسیاری تلاش کردند تا اجزای تریاق فاروق را کم و زیاد کنند و ترکیب جدیدی تولید نمایند و نام خود را جاودانه سازند، ولی موفق نبودند؛ زیرا اثر جاودیی و معجزه‌آسای آن فقط در همان ترکیب اوّلیه وجود دارد.[١]

از این سخن معلوم می‌شود که ترکیب این دارو، با چنین خواصّی غیر قابل تغییر
است.

ج) حجامت و دورۀ آن: در این رساله آمده است که فاصلۀ حجامت ‌باید به مقدار گذشت سالیان عمر شخص باشد. فرد بیست‌ساله، هر بیست روز حجامت کند و فرد سی ساله و چهل ساله، پس از گذشت سی یا چهل روز. این دستور، با تجویز پزشکان در فاصلۀ بین دو حجامت، عدم حجامت پس از شصت سال، عدم حجامت کودک کمتر از دو سال و بیش از شش سال و... منافات دارد.

د) عدم خوردن صبحانه و شام: در رسالۀ ذهبیّه، توصیۀ غذایی به مأمون این گونه است: یک روز، تنها یک وعده غذا پس از هشت ساعت از برآمدن آفتاب و روز دیگر، دو وعده غذا صبحانه و شام. یعنی سه وعدۀ غذا در دو روز.[٢]

این دستور غذایی، با روایات فراوانی که توصیۀ اکید به خوردن شام (عشا) دارند، در تعارض است. روایات ما تأکید بر عدم ترک شام دارند؛[٣] در حالی که پزشکان کهن، بر ترک خوردن شام اصرار داشته‌اند.[٤]

جالب آن که دستور غذاییِ سه وعده غذا در دو روز، دستوری پزشکی است که توسط پزشکان سنّتی بر آن تأکید شده است.[٥]

در قسمتی از رسالۀ ذهبیّه آمده است: «کذا أمر جدّی محمّد علیّاً فی کلّ یوم وجبة و فی غدة وجبتین».[٦] این سخن نیز شاذ است و مؤیّدی در متون روایی ندارد. روایات توصیه کننده به صبحانه و شام نیز با آن تعارض دارند.

هـ) ادبیات رسالۀ ذهبیّه: ادبیات به کار رفته در رسالۀ ذهبیّه، تفاوتی آشکار با روایات طبّی شیعه دارد؛ همچنان که مشابهت تام با نگاشته‌های طبّ یونانی و هندی دارد؛ اگر چه در برخی از موارد با آن نیز مخالف است.

[١]. بحار الأنوار، ج٩، ص٣٤٦.

[٢]. الفوائد الرضویه، ص٩٦.

[٣]. القانون فی الطب، ج٣، ص٢٢٦٩.

[٤]. ر.ک: بحار الأنوار، ج٥٩، ص٣١١.

[٥]. ر.ک: دانش‌نامۀ قرآن و حدیث، باب الأکل؛ موسوعة الاحادیث الطبیّه، ج٢، ص٤٧٧ - ٤٨٣.

[٦]. الکافی، ج٦، ص٢٨٩، ح ١٠.