علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٧٠ - نقدی بر انتساب لقب و کنیهای ناسازوار به امام عصر
٢. کنیه «ابو صالح»
هر یک از ائمه دارای یک یا چند کنیهاند. برای حضرت ولی عصر نیز چند كنیه
ذکر شده است. كنیه مسلّم آن حضرت همان كنیه جدّشان رسول خدا٩ «ابو القاسم» است که در روایات نبوی شیعه و اهل سنت با عباراتی همچون «اسْمُهُ اسْمِی وَ كُنْیَتُهُ كُنْیَتِی»[١] بدان تصریح شده است. برخی از دیگر كنیههای آن حضرت، «ابو عبدالله»[٢] و
«ابو جعفر»[٣] است.
یکی از کنیههای بسیار رایجی که امروزه برای امام عصر به کار میرود، کنیه «ابو صالح» است که اغلب به صورت منادا و با تعبیر «یا ابا صالح» شایع گردیده است؛ لیکن با بررسی گستردهای که در متون کهن و اصیل روایی و تاریخی انجام گرفت، هیچ مستند روایی یا تاریخی معتبری برای وجود چنین کنیهای یافت نشد. شهرت این کنیه در افواه مردم موجب گردیده تا متأخرانی که به جمع آوری گسترده کنیهها و القاب آن حضرت همت گماشتهاند، فقط به استناد همین شهرت و بدون ذکر هیچ مستند روایی یا تاریخی، ابو صالح را نیز جزو کنیههای آن حضرت برشمارند؛ مثلاً محدّث نوری (م١٣٢٠ق) در النجم الثاقب در این باره مینویسد:
الخامس عشر: «ابو صالح». ذكر فی ذخیرة الالباب[٤] أنه یكنی بأبی القاسم، و أبی صالح. و ان هذه الكنیة معروفة له عند الاعراب و البدو فانهم ینادونه بها عند التوسلات و الاستغاثات به و یذكرها الشعراء و الأدباء فی قصائدهم و مدائحهم.[٥]
حایری(م١٣٢٣ق) نیز در کتاب الزام الناصب به همین شهرت استناد جسته
و مینویسد:
التاسعة: أبو صالح، و هذه الكنیة معروفة عند الأعراب عند التوسلات
و الاستغاثات.[٦]
قبل از بررسی عوامل بروز این انتساب یادآور میشود که در روایات و ادعیه
[١]. خلاصة الاقوال، ص٥٢، ش٢٣.
[٢]. مانند: ... عن سلیمان بن خالد، عن عامل کان لمحمد بن راشد قال... (الکافی، ج٨، ص١٦٤)؛... عن عثمان بن عیسی رفعه قال کتب عامل أمیر المؤمنین٧ إلیه... (تهذیبالأحکام، ج١٠، ص١٣٩)؛ عن محمد بن جمهور فی حدیث النجاشی عامل الأهواز و فارس أن أبا عبد الله٧ کتب إلیه مع بعض أهل عمله (وسائلالشیعة، ج١٦، ص٣٥٣).
[٣]. التحریر الطاووسی، ص٣١.
[٤]. منتهی المقال فی احوال الرجال، ج١، ص٢٠١.
[٥]. الغیبة، ص٤١٧.
[٦]. مراد، امام معصوم است.