صحیح، با قرآن مخالفت داشته باشد، باید آن را کنار گذاشته، از نسبت آن به معصوم خودداری كرد؛ معیاری که علامه عسکری نیز در پاره‌ای از موارد به آن استناد جسته است. به عنوان نمونه، ایشان در بررسی حدیث ابن عباس که حلیّت ازدواج موقّت را مربوط به پیش از نزول آیۀ )الا علی ازواجهم أو ما ملكت أیمانهم( [١] دانسته و پس از آن را منحصر در زنان دائم و کنیزکان شمرده است،[٢]به تنافی مفاد این حدیث با قرآن اشاره کرده و می‌نویسد:

اما این كه در متن حدیث می‌گوید: متعه مربوط به صدر اسلام بوده تا این كه آیه «الا علی ازواجهم...» نازل شد، به راستی ندانستیم اگر ابن عباس چنین گفته است، پس چرا پس از گذشت نیم قرن از نزول آیه، در باره حلیت ازدواج موقت با ابن زبیر به مخاصمه برخاست؟ از طرفی، مگر ازدواج موقت از مصادیق ازدواج نیست؟[٣]

مخالفت با عقل

شماری از انتقادات علامه عسکری بر روایات، مبتنی بر ادله عقلی است و ایشان در نقد برخی از احادیث مکتب خلفا به این دلیل استناد کرده است؛ چرا که عقل سلیم حجت باطنی و معیار تشخیص حق و باطل است؛ در مثل، ایشان در نقد آن دسته از احادیثی که مخالفت با کتابت حدیث را به پیامبر نسبت داده است،[٤] به اشکال عقلانی آن اشاره کرده و گفته است:

اگر این قبیل احادیث درست باشند، پس مسلمانان وظیفه‌ای ندارند، مگر این كه تمامی مصادر اسلامی، بخصوص آنهایی كه در برگیرندۀ احادیث رسول خدا٦ و یا حتی اندكی از آنهاست را یك جا جمع نموده، به آتش كشند و یا به دریا بریزند! و در این صورت، نمی دانم كه از شرایع و مقررات اسلام چه باقی خواهد ماند؟[٥]

ناسازگاری با تاریخ

یکی از معیارهای صحت حدیث آن است که با حقایق تاریخی، اعم از تاریخ اسلام و تاریخ امم پیشین همخوانی داشته باشد؛ چنان که شماری از انتقادات علامه عسکری نیز ذیل همین عنوان می‌گنجد؛ نمونۀ این معیار، حدیثی است که مکتب خلفا در باب حرمت ساخت بنا بر آرامگاه انبیا، به رسول خدا٦ نسبت داده‌اند.[٦] علامه عسکری در نقد این احادیث، با استناد به شواهد تاریخی، اصل این ادعا را زیر

[١]. ر.ک: تدوین السنه الشریفه، ص٢٦٣.

[٢]. ر.ک: السنن (دارمی)، ج١، ص٢٥؛ المستدرک علی الصحیحین، ج١، ص١٠٤.

[٣]. ر.ک: السنة النبویه فی کتابات اعداء الاسلام مناقشتها و الردّ علیها.

[٤]. ر.ک: معالم المدرستین، ج٢، ص٤٦ - ٤٩.

[٥]. همان، ص٥١ و ٥٢.

[٦]. چنان‌که علاقه شدید عمر به کتب یهود و نیز رابطه نزدیک وی با کعب الاحبار و همچنین ادبیات یهودی استدلال وی در برابر معترضان، گواه مناسبی بر این امر به شمار می‌رود. ر.ک: تدوین السنه الشریفه، ص٣٤٠- ٣٤٥.