درست است كه آیه به تنهایی مبهم است و متعلق فرح و شادمانی مجمل و نامعین است؛ اما با نگاهی دقیق تربه آیات قبل از این آیه، جایی برای این ابهام باقی نمی‌ماند.

آیات قبل به پاره‌ای از خلاف كاری‌های اهل كتاب اشاره كرده است و در آیه قبل از این آیه به یكی دیگر از اعمال زشت آنها كه مكتوم ساختن حقایق بوده اشاره می‌كند و می‌گوید: فراموش نكنید زمانی را كه خداوند از اهل كتاب پیمان گرفت كه آیات كتاب را برای مردم آشكار سازند و هرگز آن را كتمان نكنند:

«و إذ أخذ الله میثاق الذین أوتوا الكتاب لتبیّننّه للناس و لا تكتمونه».[١]

اما جمعی از یهود از كتمان و تحریف آیات كتب آسمانی خویش بسیار شاد و مسرور بودند و دوست داشتند مردم آنان را به عنوان عالم و دانشمند ستایش كنند. آیه بعد در مقام پاسخ‌گویی به پندار غلط آنان است.

تعبیر «بمفازه من العذاب» نیز گواه آن است كه گروه مورد بحث، با صرف نظر از «شادمانی و علاقه به ستایش»، به خاطر اعمالشان، مستحق عذاب بوده‌اند؛ ولی با سرمستی و خوشی خود را از عذاب الهی، ایمن دانسته‌اند. خداوند می‌فرماید: این دلخوشی‌ها و سر مستی‌ها مانع عذاب آنان نیست. «مفازه» در لغت از ماده فوز به معنای نجات است؛[٢] یعنی نجات و رهایی از عذابی كه گرفتار آن خواهند بود.

فهم نادرست از آیه، ریشه در بی توجهی به سیاق آیات از یک سو و تصور عمومیت در تعبیر «ما أتوا» از سوی دیگر است. روایت سبب نزول از واقعیتی پنهان _ كه از عهده ظاهر آیه بر نیاید و فهم درست آن منوط به دانستن آن باشد _ پرده بر نداشته است.

فضل عباس ذیل این‌ آیه ‌نوشته ‌است:

‌بیشترین خطا در باره اسباب نزول اهمال در سیاق آیات است.[٣]

بدیهی است، آیه فوق مخصوص یهود یا منافقین صدر اسلام نیست، بلكه همه افرادی كه در همه عصرها و زمان‌ها، از عمل زشت خود شادمان می‌شوند و مردم را تحریک می‌كنند تا آنان را مورد تقدیر و ستایش خود قرار دهند، همگی مشمول این آیه هستند.[٤]

عبدالمنعم نمر می‌نویسد:

[١]. ر. ک: الإستیعاب فی بیان الأسباب، ج١ ذیل این آیه؛ نیز ر.ک: مجمع البیان، ج٦، ص١٩١.

[٢]. المیزان، ج١، ص٣٢٦؛ نیز ر. ک: تفسیر الکبیر، ج٩، ص١٩.

[٣]. التبیان، ج١، ص٤٢٤.

[٤]. مجمع البیان، ج١، ص١٩٩.