معلوم است كه این آیه هم بر منافقان و یهود تطبیق می‌شود و هم بر همه انسان‌هایی كه موضعی مشابه آنان داشتند. آیه در واقع یكی از امراض مهم اجتماع را درمان كرده است: اولاً، نشان می‌دهد كه خداوند متعال در هیچ برهه‌ای از زمان پیامبرش را رها نكرده است و ثانیاً، این آیه نمونه‌ای است برای كسانی كه دیگران را با اخباردروغ فریب می‌دهند و آنان را به فساد می‌كشانند و منحرف می‌كنند تا مورد مدح و ستایش نویسندگان واقع شوند.[١]

_ نمونه دیگر: «لیس ‌علی ‌الذین آمنوا و عملوا الصالحات جناحٌ ‌فیما طعموا اذا ما اتّقوا و آمنوا و عملوا الصالحات ثم اتّقوا و آمنوا ثمّ اتقوا و أحسنوا و الله یحبّ المحسنین».[٢]

مطابق ظاهر آیه، مؤمنانی كه به اعمال صالح اقدام كرده‌اند، و سابقه خوبی در مسیر نهضت اسلام دارند، چون تقوا پیشه كنند و به انجام اعمال صالح اهتمام ورزند، خداوند ایشان را در ارتكاب گناهانی كه انجام داده‌اند، مانند شرب خمر، مورد مؤاخذه قرار نمی‌دهد و همان سابقه نیك، جبران خطا كاری ایشان را خواهد نمود.

لذا گفته شده بدون توجه به اخبار سبب نزول در این آیه دچار این فهم نادرست خواهیم شد و تصور شده كه آیه بدون آگاهی از سبب نزول گواه حلال بودن تمام خوردنی‌ها از جمله شراب است.[٣]

مطابق روایات اسباب نزول، پس از نزول آیه تحریم شراب و قمار (آیه٩٠ سوره مائده) برخی از مسلمانان نسبت به برادران در گذشته و شهدایی كه قبل از اعلام تحریم از دنیا رفته‌اند و هنوز این دو كار را ترک نكرده بودند، نگران شده و پرسش نمودند. آیه فوق نازل شد و به آنها پاسخ داد و تكلیف آن دسته از مسلمانان را روشن كرد. لذا نمی‌توان، با استناد به این آیه، به مباح بودن شراب‌خواری حكم كرد؛ چنان که كسانی مثل عمرو بن معد یكرب و عثمان بن مظعون یا قدامة بن مظعون[٤] با استناد به این آیه چنین كردند. جالب است بدانیم وقتی عمر قدامه را احضار كرد و او را به حدّ شرب ‌خمر محكوم كرد، قدامه به آیه شریفه استناد جست و عمر از پاسخ درماند، و امام علی با رهنمود خود در زمینه نزول آیه، حكم حدّ را لازم

[١]. جوامع الجامع، ج١، ص٧٣ نیز ر.ک بیان السعاده، ج١، ص١٣٩، کنز الدقایق، ج٢، ص١٢٤، کشف الحقایق، ج١، ص٧٩.

[٢]. تفسیر القرآن الکریم، ج١، ص١٣٩.

[٣]. تفسیر نمونه، ج١، ص٢٩٦.

[٤]. سورۀ بقره، آیۀ١٥٨.