حال، پرسش این است كه آیا به راستی ظاهر آیه چنان گنگ و مبهم است كه صحابه را این چنین دچار حیرت و گمراهی نموده است؟ و آیا راه حل ابهام، فقط آگاهی از اخبار سبب نزول است؟ و فهم آیه وابسته به دانستن سبب نزول است؟

اگر آیه را بدون توجه به سیاق معنا كنیم، به شناخت سبب نزول نیازمند خواهیم
بود و سبب نزول از برداشت غلط جلوگیری می‌كند؛ ولی توجه به سیاق، این نیاز را
بر طرف می‌كند. در این آیه نفی جناح و بی‌گناهی به طور أكید، مشروط به تقوا و ایمان
و عمل صالح و نیكو كاری شده است؛ در حالی كه شرب خمر و استمرار آن با توجه به آیه حرمت آن، با این شرایط ناسازگار است. نزول این آیه پس از تأكید بر تحریم خمر و قمار
و توصیه به اطاعت از خدا و پیامبرش(آیه«٩٠- ٩٢) دلیل روشنی بر نگرانی بعضی مؤمنان نسبت به حال سابق خود یا دوستان شهیدشان است. تعبیر «فیما طعموا» با صیغه ‌گذشته، حال سابق را مشمول عفو و مغفرت الهی ‌می‌داند. از این‌ها گذشته،‌ شواهد‌
تاریخی ‌حاكی ‌از آن است‌ كه تحریم خمر در مکه بوده و مخاطبان مكه‌ حرّمت ‌خمر را فهمیده بودند.[٢]

آورده‌اند كه:

كان النبی٩ یدعو الخلق إلی الله وحده لاشریك له و كان ابوجهل یقول للناس: «إنّّّه کذّاب یحرم الخمر و یحرم الزّنا».[٣]

نیز آورده‌اند:

اعشی بن قیس _ كه قصیده‌ای در مدح پیامبر٩ ساخته بود _ به مكه آمد تا مسلمان شود. چون وارد شد، ابوجهل و ابوسفیان به او گفتند: محمد خمر را حرام كرده است، اعشی منصرف شد و سال بعد مراجعت كرد و مسلمان شد.[٤]

بنا بر این، چگونه ممكن است با وجود تحریم خمر در مکه و تأکید و تکرار آن در سوره‌های متعدد، و اجرای حد در مقابل شارب خمر در زمان رسول خدا٩، صحابه با استناد به آیه مزبور حكم به اباحه خمر كرده باشند تا سبب نزول این آیه در پاسخ به آنها ضروری باشد؟

[١]. اسباب النزول شش روایت گوناگون ذیل این آیه آورده است.

[٢]. صحیح البخاری، کتاب الحج، باب وجوب صفا و مروه و کتاب التفسیر، سوره بقره باب «انَّ الصفاء المروه...» شماره ٤٢٢٥؛ نیز ر.ک: مجمع البیان، ج١، ص٢٤٠؛ تفسیر ابن کثیر، ج١، ص١٩٨- ٢٠٠؛ جامع الأحکام، ج٢، ص١٧٨، ١٨٤.

[٣]. رسالة العجاب، احادیث ٤٣٩٥، ٤٤٩٦؛ صحیح البخاری، ج٣، ص٤٩٧، رقم١٦٤٣؛ صحیح مسلم، ج٢، ص٩٢٨، رقم١٢٧٧

[٤]. المدخل لدراسة القرآن الکریم، ص١٢٦- ١٢٧.