١. وی وکیل و هم عصر امام هادی و امام حسن عسکری به شمار می‌رود و دلیلی بر وکالت یا معاصر بودن وی با امام عصر گزارش نشده است. آیة الله خویی نیز با عنایت به وکیل بودن وی برای این دو امام استظهار کرده‌اند:

الظاهر أن علی بن جعفر الهُمانی الذی عنونه النجاشی، هو علی بن جعفر الوكیل الذی ذكره الشیخ فی رجاله فی أصحاب الهادی و العسكری٨، و ذلك من جهة تصریحه فی كتاب الغیبة، كما مر أن الوكیل هو علی بن جعفر الهُمانی.[١]

٢. بجز روایت کشی _ که در نسخه‌های رایج آن تعبیر «الغائب العلیل» درج شده _ در هیچ یک از منابع رجالی کهن بر معلول یا بیمار بودن علی بن جعفر هُمانی تصریح یا اشاره نشده است؛ چنان که تعبیر غایب نیز برای وی به کار نرفته است.

مشاهده این گزارش‌ها تردید نویسنده را در صحت عبارت مندرج در نسخ رایج رجال الکشی بیشتر ساخت تا این که با عبارت علامه حلی در خلاصة الاقوال مواجه شدم. ایشان در ذیل عنوان إبراهیم بن محمد الهمدانی همین روایت کشی را نقل کرده، اما در نسخه علامه به جای تعبیر «الغائب العلیل ثقة»، عبارت «العامل ثقة» آمده است که نشان دهنده اختلاف نسخه رایج کشی[٢] با نسخه موجود در نزد علامه حلی است. عبارت علامه حلی چنین است:

روی الكشی فی سند ذكرته فی الكتاب الكبیر عن أبی محمد الرازی قال: كنت أنا و أحمد بن أبی عبد الله البرقی بالعسكر، فورد علینا رسول من الرجل فقال لنا: العامل ثقة، و أیوب بن نوح و إبراهیم بن محمد الهمدانی و أحمد بن حمزة و أحمد بن إسحاق ثقات جمیعاً.[٣]

«عامل» تعبیری است که برای کارگزاران و وکلای معصومان به کار می‌رفته[٤] و با توجه به این که علی بن جعفر الهُمانی وکالت دو امام را برعهده داشته، اطلاق «العامل» بر وی کاملاً مناسب به نظر می‌رسد و مانند اوصاف «وکیل» و «قیّم» است که در عبارت شیخ برای وی به کار رفته بود.

روشن است که با توجه به قرابت ساختار و تلفظ واژۀ «العامل» با واژه‌های «الغایب» و نیز «العلیل» امکان تصحیف «العامل» به این دو واژه بسیار زیاد است

[١]. منتهی المقال فی احوال الرجال، ج١، ص٢٠٢.

[٢]. ابن داوود (زنده در ٧٠٧ق) در باره وی می‌نویسد: «علی بن جعفر الهمانی، منسوب إلی هُمَیْنِیَا قریة من سواد بغداد یعرف منه و ینکر» (الرجال، ش٣٢٣، ص٤٨٢).

[٣]. رجال النجاشی، ش٧٤٠، ص٢٨٠.

[٤]. رجال‌الطوسی، ص‌٣٨٨.