بهره بردند. این شیوه‌ها _ که در كتاب معالم المدرستین تحت عنوان «سیاست‌های مکتب خلفا در تحریف و کتمان» مطرح شده است _ حاوی نمونه‌هایی است که علامه عسکری آنها را از لابه لای متون تاریخی برون کشیده، مورد نقد و بررسی قرار داده است.

تبدیل بخشی از حدیث به کلمه‌ای مبهم

یكی از انواع پرده پوشی و كتمان مکتب خلفا، حذف قسمتی از حدیث پیغمبر و تبدیل آن به كلمه‌ای گنگ و مبهم است؛ مانند آنچه که طبری و ابن كثیر در تفسیر آیه )و انذر عشیرتك الاقربین( در خبر دعوت پیامبر از بنی هاشم انجام دادند. آن دو، بخشی از سخن پیغمبر٦ در باره علی٧ را که فرموده بود: «و وصیّی و خلیفتی فیکم» حذف كرده، به جای آن «كذا و كذا» گذاشتند. از همین نوع كتمان، كاری است كه بخاری در الصحیح خود انجام داده است؛ او سخن عبدالرحمن به مروان حکم را نقل نكرد و به جای آن نوشت: «فقال عبدالرحمن شیئا».[١]

حذف حدیث با اشاره به حذف آن

برای این قسم می‌توان از کاری که طبری و ابن کثیر در مورد نامۀ محمد بن ابی بكر به معاویه انجام دادند، یاد کرد. در این نامه از فضایل و مناقب امام علی٧ سخن به میان آمده و معاویه نیز در پاسخ، به همه آنها اعتراف کرده است؛ در حالی که طبری، با اشاره به سند خبر دو نامه، آن را حذف کرده، چنین توجیه نمود که مردم عامه تحمل شنیدن آن را ندارند![٢] پس از او، ابن کثیر نیز به نامه محمد بن ابی بكر اشاره كرده، اما تنها به این اندازه بسنده كرد كه بگوید: در آن نامه خشونت به كار رفته است![٣]

تأویل و توجیه معنای حدیث

از دیگر انواع پنهان‌کاری در مکتب خلفا، تأویل معنای روایت است؛كاری كه ذهبی و ابن کثیر در تأویل نفرین پیامبر در حقّ معاویه انجام دادند؛ چنان که ذهبی پس از نقل حدیث «اللهم لا تشبع بطنه» می‌نویسد:

دور نیست كه این حدیث منقبتی برای معاویه باشد! زیرا رسول خدا٦ فرمود: «بار خدایا، هر كسی را كه من نفرین كردم یا دشنام دادم، لعن و نفرین مرا مایه پاكی و رحمت برای او قرار ده!».[٤]

همچنین ابن كثیر چنین توجیه کرده است که معاویه روزانه هفت مرتبه غذا خورد

[١]. ر.ک: المحاسن، ج١ ص٢٢١.

[٢]. سوره مؤمنون، آیه ٦.

[٣]. السنن(ترمذی) ، ج٢، ص٢٩٥؛ السنن الکبری، ج٧، ص٢٠٥.

[٤]. معالم المدرستین، ج٢، ص٢٧١.