علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٦ - روششناسی آرای حدیثی علامه عسکری در بوته سنجش
وارث و...[١]
در الکافی از امام صادق٧ آمده است:
هر کس بمیرد و مولایی نداشته باشد، اموال آن شخص جزو انفال بوده و به امام اختصاص دارد.[٢]
فخر رازی، بدون توجه به سبب، نوشته است:
انفال شامل غنائم و غیر غنائم میشود.[٣]
در روایتی از امام صادق٧ آمده است:
انفال اموالی است که از دار الحرب به دست آید و زمینی که صاحبانش آن را تخلیه کنند. همچنین میراث کسی که وارث ندارد و زمینی که به دست حکام باشد، بیشهها، بیابانها، اراضی بایر، قله کوهها، مراتع، جنگلها و...[٤]
بررسی واژه نفل این معنای عام را تأیید میکند؛ چنان که صاحب مقاییس مینویسد:
اصلٌ صحیحٌ یدلّ علی عطاء و إعطاء.[٥]
صاحب تهذیب نوشته است:
النفل ما کان زیادة علی الأصل...[٦]
فیومی نوشته است:
و منه النافلة فی الصلاة لأنها زیادة علی الفریضة.[٧]
نمونه دیگر، ابن كثیر با استفاده از روایات سبب نزول آیه: «و ما كان الله
لیضیع إیمانكم»،[٨] ایمان را به «صلاة» تفسیر كرده است؛ چون یهود از تغییر قبله
سوء استفادههای سیاسی كردند و میان مسلمانان شبهه و تردید ایجاد كردند و گفتند
پس حكم كسانی كه به سوی بیتالمقدس نماز میخواندند و قبل از تغییر قبله از دنیا رفتند، چیست؟ آیه: «و ما كان الله لیضیع إیمانكم» نازل شد. پس ایمان در این جا به
[١]. المنار، ج٥، ص٣٢١ و ص٥٧.
[٢]. سورۀ بقره، آیۀ١٩٥.
[٣]. تسهیل الوصول إلی معرفة اسباب النزول، ص٤٤، به نقل از صحیح البخاری، صحیح مسلم، اسباب نزول، لباب النقول؛ نیز بنگرید: سنن ابی داود، رقم ٢٥١٢؛ سنن الترمذی، رقم ٢٩٧٢؛ تفسیر الطبری، ج٢، ص١١٨؛ درالمنثور، ج١، ص٢٠٧؛ اسباب النزول و اثرها، ص٤٦.
[٤]. سورۀ توبه، آیۀ٩٣.
[٥]. تفسیر نمونه، ج٢ ذیل این آیه.
[٦]. الکافی، ج٤، ص٥٣ ح ٧؛ تفسیر نورالثقلین، ج١، ص١٧٩.
[٧].، جامع الأحکام، ج٢، ص٣٦١.
[٨]. تسهیل الوصول، ص٤٣-٤٤.