علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٨ - روششناسی آرای حدیثی علامه عسکری در بوته سنجش
در مسیر راه، برای تأمین قوت خود، از همسفران خود گدایی میکردند و از این روی، آیه در مذمت آنان نازل شد و دستور داد در این سفر برای خود زاد و توشه تهیه کنند.[١]
طبری، مطابق این روایت، مراد از «تقوی» را در آیه، محدود به پرهیز از سؤال و گدایی دانسته است؛ در حالی که ظاهر و سیاق آیات معنایی وسیعتر را نشان میدهد.[٢]
رشید رضا بدون توجه به روایات سبب نزول به تعلیل موجود در ذیل آن دقت کرده و نوشته است:
این معنا از ظاهر آیات بر نمیآید، بلکه متبادر از آیه، این است که مراد از «الزاد» عمل صالح و آنچه انسان از خیر و نیکی ذخیره میکند، باشد؛ چنان که تعلیل موجود در آیه «فإنّ خیر الزاد التقوی» این تفسیر را تأیید میکند.[٣]
وهبه زحیلی مینویسد:
تزوّدوا بالأعمال الصالحه التی تنفعکم واتخذوا التقوی زاداً لمعادکم.[٤]
نمونه دیگر، قرطبی برای معنای «أحصرتم» در آیه: «و أتمّوا الحجّ و العمره لله فإن أحصرتم فما استیسر من الهدی»،[٥] از ابتدای آیه بهره جسته و نوشته است:
منظور از «المحصر» بیماری است، در حالی که به باور شافعیه و مالکیه با استفاده از روایت ابن عباس و ابن عمر، منظوراز محصر دشمن است.
قرطبی در تأیید نظر خود نوشته است:
و مما یدل علی ما قلناه سبب نزول هذه الآیه.[٦]
و دسته دوم، این معنا را با استفاده از ادامه آیه «... فإذا أمنتم» به دست آورده
و گفتهاند:
واژه امن در باره ترس از دشمن به کار میرود، نه در باره مرض.[٧]
وهبه زحیلی مینویسد:
حصر به معنای مانع است و میتواند شامل هر آن چه مانع دخول به مکه بعد از
[١]. سورۀ انفال، آیۀ١.
[٢]. تفسیر النسفی، ج١٠، ص٦٠؛ تفسیر المراغی، ج٩، ص١٦٢؛ جامع الأحکام، ج٤، ص٣٢٤-٣٢٥؛ تفسیر ابوالفتوح رازی، ج٩، ص٥٥؛ مجمع البیان، ج١٠، ص١٥٨؛ تفسیر المنیر، ج٩، ص٢٤٤.
[٣]. المیزان، ج٩، ص٦.
[٤]. همان، ص١٠.
[٥]. همان.
[٦]. تفسیر الکبیر، ج٨، ص١١٦؛ نیز ر.ک: التبیان، ج٥، ص٧٢؛ التحریر و التنویر، ج٩، ص٨-٩؛ المنار، ذیل این آیه.
[٧]. مجمع البیان، ج١٠، ص١٥٨.