نبوت، نقش هدایت خاص یا همان امامت به معنای ویژۀ آن را هم بر عهده دارد و همین جایگاه و شأن هدایتی مخصوص امام، علم و آگاهی مناسب با آن را اقتضا می‌کند. مسائلی همانند شهود و عرضۀ اعمال بر امام و خبر رسانی روزانه‌ای که آیات و روایات بر آن تأکید می‌کنند،[١] از مصادیق جریان این هدایت و نقش امام در آن است. سرچشمه و منابع علم امام گسترده و متعدد هستند که از مهم‌ترین آنها روح القدس، جامعه، مصحف فاطمه٣، صحف و کتب انبیا، عمود نور، الف باب، تحدیث(نقر و نکت)، قرآن و اسم اعظم هستند.[٢]

عنوانی كه برای یكی از مجاری علم و آگاهی امام٧ با ذكر ویژگی و نتیجۀ آن در برخی از روایات به چشم می‌خورد، عنوان عمود نوراست. در روایتی با سندی صحیح در بصائر الدرجات، از امام صادق٧ _ که در بیان ویژگی‌های امام مطرح گردیده _ به نقل از اسحاق بن عمار آمده است:

الإمام یسمع الصوت فی بطن أمه، فإذا سقط إلی الأرض كتب علی عضده الأیمن: «وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»، فإذا ترعرع نصب له عموداً من نور من السماء إلی الأرض یری به أعمال العباد.[٣]

همچنین، در مجموعه روایات این گروه، عناوینی مشابه، مانند مصباحی از نور یا مناری از نور نیز به کار رفته است. مرحوم کلینی با سندی صحیح نقل می‌کند:

لَا تَتَكَلَّمُوا فِی الْإِمَامِ، فَإِنَّ الْإِمَامَ یَسْمَعُ الْكَلَامَ وَ هُوَ فِی بَطْنِ أُمِّهِ، فَإِذَا وَضَعَتْهُ كَتَبَ الْمَلَكُ بَیْنَ عَیْنَیْهِ وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ، فَإِذَا قَامَ بِالْأَمْرِ رُفِعَ لَهُ فِی كُلِّ بَلْدَةٍ مَنَارٌ یَنْظُرُ مِنْهُ إِلَی أَعْمَالِ الْعِبَادِ.[٤]

روایاتی كه در ذیل این عناوین قابل بررسی هستند، همگی در یك نكته اصلی _ كه اثر و پیامد این مجراست _ اشتراک و اتحاد در نقل دارند؛ هر چند در ذكر عنوان، زمان، و یا تعبیر از فعل به كار رفته برای آنچه با عمود نور مرتبط است، اختلاف و تفاوت‌هایی در الفاظ و عبارات روایات ملاحظه می‌شود. امر مشترک میان روایات، ارتباط عمود یا منار یا مصباح نور با اعمال بندگان و خلایق است. به تعبیر دیگر، به طور قطع می‌توان ادعا نمود که روایات این باب، از آگاهی امام نسبت به كُنش و رفتار و اعمال انسان‌ها خبر می‌دهد. این مسألۀ مورد اشتراك، مطمئناً گردآورندۀ خانوادۀ احادیث را برای جمع بندی و نتیجه‌گیری از این مجرا و یا منبع

[١]. کتاب الغیبه، ص٢٩٣، ح١٠.

[٢]. بطلان عقائد الشیعه، ص٢٥؛ و نیز ر.ک: فرق معاصره تنسب الی الإسلام، ج١، ص٤٤٧؛ بذل المجهود فی اثبات مشابهه الرافضه للیهود، ج١، ص٣٢٨؛ الإنتصار للصحب والآل، ج١، ص٥٣؛ کتب المدعو الصارم المسلول، ص٢.

[٣]. مرآه العقول، ج٤، ص١٧٠.

[٤]. کتاب الغیبه،الطوسی، ص٢٦٣.