از جمله عناوین یاد شده، در برخی از روایات، برای یكی از مجاری علم و آگاهی امام٧ با ذكر ویژگی و نتیجۀ آن، عنوان «عمود نور» است. مرحوم کلینی در الکافی ذیل یک باب و صفار در بصائر الدرجات ذیل چندین باب به بازتاب گسترده روایات عمود نور پرداخته‌اند.

در این نوشتار، پس از نیم نگاهی به چینش روایات عمود نور در کتب حدیثی و واژه‌شناسی از کلیدواژه‌های روایات عمود نور، به کاربردهای این واژه در روایات اشاره شده و آنگاه به بررسی سندی و تاریخی روایات این گروه پرداخته شده و در انتها تحلیل مفهومی این حقیقت صورت گرفته است. هر چند این عنوان، عنوانی تازه و بدیع به نظر می‌آید، اما محتوا و مفهوم روایات عمود نور _ که بیان‌گر آگاهی داشتن امام٧ از اعمال انسان‌هاست _ مطلب جدیدی نیست و در آیات و دیگر روایات فریقین نیز قابل مشاهده و پی‌گیری است. نکته مهم، این است که روایات، منشأ آگاهی امام را به اعمال انسان‌ها روح قدسی اعطایی از جانب خدا به امام، معرفی کرده و عمود نور را وسیله تحقق چنین امری معرفی نموده‌اند.

کلیدواژه‌ها: عمود نور، علم امام، روح القدس، ملک.

درآمد

امام، پس از پیامبر خاتم نقش هدایتی گسترده‌ای دارد و از ظاهر تا باطن جامعه و افراد
آن را در برمی‌گیرد. مکتب تشیع امام را دارای ارتباط و آگاهی از منابع عظیم الهی می‌داند
و دانش او را فراتر از علم عادی، دارای مجاری و مبادی غیبی و لدنی می‌شمارد. امام،
علاوه بر جایگاه کمال بخشی و تحقق بخشیدنِ به استمرار هدایت الهی در عصر ختم

[١] استادیار دانشگاه قرآن و حدیث.

[٢] کارشناس ارشد علوم حدیث.