٣. لقب یا وصفی برای برخی از راویان مانند: «حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ عَلِیل‌»[٢] و «مِنْ كِتَابِ الْمَزَارِ لِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیلٍ‌ الْحَائِرِی‌».[٣] در رجال الکشی نیز به ندرت این لقب را در توصیف راویان می‌توان مشاهده کرد؛ مانند:

وَ كَتَبَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِیُّ مَعَ جَعْفَرٍ ابْنِهِ فِی سَنَةِ ثَمَانٍ وَ أَرْبَعِینَ وَ مِائَتَیْنِ یَسْأَلُ عَنِ‌ الْعَلِیلِ‌ وَ عَنِ الْقَزْوِینِیِّ أَیُّهُمَا یَقْصِدُ بِحَوَائِجِهِ وَ حَوَائِجِ غَیْرِهِ فَقَدِ اضْطَرَبَ النَّاسُ فِیهِمَا...[٤]

و نیز روایت ذیل که ظاهراً منشا اصلی بروز اشتباه فوق نیز گردیده است. کشی در شرح حال أحمد بن إسحاق و أیوب بن نوح می‌نویسد:

مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنِی عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسی، عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ، قَالَ‌: كُنْتُ أَنَا وَ أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللهِ الْبَرْقِیُّ بِالْعَسْكَرِ، فَوَرَدَ عَلَیْنَا رَسُولٌ مِنَ الرَّجُلِ،‌ فَقَالَ لَنَا: الْغَائِبُ الْعَلِیلُ ثِقَةٌ، وَ أَیُّوبُ بْنُ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْهَمْدَانِیُّ وَ أَحْمَدُ بْنُ حَمْزَة وَ أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ ثِقَاتٌ جَمِیعاً.[٥]

این خبر مشتمل بر خصوصیاتی است که با توجه به آنها احتمال تأثیر آن در بروز اشکال فوق قوت می‌یابد.

٤. این جریان در منطقه عسکر اتفاق افتاده است؛ منطقه‌ای که محل حضور امام هادی، امام حسن عسکری و امام زمان: بوده است.

٥. برخی مراد از «الرجل» در این گزارش را امام عصر٧ دانسته‌اند.[٦]

٦. لقب «الغائب» از القاب اختصاصی امام زمان٧ است.

٧. این خبر تنها روایتی است که در آن لقب «العلیل» در کنار لقب «الغائب» و

[١] النجم الثاقب، ص١٦٥تا ص٢٦٨: «الباب الثّانی: فی أسماء و القاب المهدی - صلوات الله علیه - الشریفة المذکورة فی القرآن المجید و سائر الکتب السماویة و اخبار اهل البیت: و ألسنة الرواة و المحدثین و المثبتة فی کتب الأخبار و السیر و الرجال».

[٢]. إلزام الناصب فی إثبات الحجة الغائب٤، ج‌١، الثمرة الثالثة فی أسمائه و ألقابه و کناه سلام الله علیه و علی آبائه، ص٤٢٦ - ٤٣٥.

[٣]. مانند: ‌منتهی المقال فی أحوال الرجال، ج‌ ١ ، ص٢٦، المقدمة الثالثة فی کنی الأئمة؛ مجمع الرجال، ج٧، ص١٩٤-١٩٥، الفائده الرابعة؛ الرسائل الرجالیة، ج٢، ص١٧٧- ١٨٤؛ نقد الرجال، ج٥، ص٣١٦ - ٣١٧؛ جامع الرواة، ج٢، ص٤٦١ - ٤٦٣؛ الفوائد الرجالیه من تنقیح الرجال، ج١، ص٣٩٩-٤٠٢؛ جامع المقال فیما یتعلق باحوال الحدیث و الرجال، ص١٨٤.

[٤]. الکافی، ج‌١، ص٢٠٠؛ نیز تحف العقول، ص٤٣٩؛ الغیبة(للنعمانی)، ص٢١٩؛ الأمالی(للصدوق)، النص، ص٦٧٧.

[٥]. العقائد الحقّة، ص٣٣٤.

[٦]. روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج‌١٤، ص٥٠٢. (مجلسی اول روضه المتقین را در سال ١٠٦٤ هجری و لوامع صاحبقرانی را در سال ١٠٦٦ق، به اتمام رسانده‌ است. ر.ک: روضة المتقین، ج‌١٤، ص٥٠٦ ؛ نیز لوامع صاحبقرانی، ج‌٨، ص٨١٧؛ الذریعة الی تصانیف الشیعه، ج١٨، ص٣٦٨.)