با توجه به موارد فوق، این احتمال قوت می‌یابد که مجلسی دوم و یا هر شخص دیگری که دچار این اشتباه شده با مشاهده عبارت «فقال لنا الغائب العلیل...» _ که در متون کهن بدون علایم ویرایشی نوشته می‌شد _ غایب را فاعل برای فعل قال و علیل را وصف کلمه غایب تصور کرده و از آنجا که غایب در روایات عالمان شیعه به امام عصر٧ اختصاص دارد، گمان شده علیل نیز یکی از القاب آن حضرت است.

حال آن که با تأمل در متن کشی روشن می‌شود که عبارت «الغائب العلیل» بخشی از مقول قول و «ثقة» خبر آن است و ارتباطی به امام عصر٧ ندارد.

در این صورت، باید گفت در این روایت، با وجود دو تعبیر مبهم «الرجل» و «الغائب العلیل» این دو سؤال مطرح می‌شود: اولاً، مراد از «الرجل» کیست؟ ثانیاً، از تعبیر «الغایب العلیل» چه کسی اراده شده است؟

الف) مراد از الرجل در روایت مزبور

می‌دانیم که در روایات شیعه گاه به دلیل شرایط تقیه به جای تصریح به نام یا کنیه مشهور ائمه: با تعابیری از قبیل عبد صالح، العبد الصالح، الشیخ، العالم و الرجل یاد شده است؛ شرایطی که از عصر امام کاظم٧ شدت یافته و در دوران امامان بعدی نیز ادامه داشت.

صاحب منتهی المقال در این باره می‌نویسد:

أقول: فی الأكثر یراد بالعالم، و الشیخ، و الفقیه، و العبد الصالح: الكاظم٧، لنهایة شدة التقیة فی زمانه صلوات الله علیه، و خوف الشیعة من تسمیته و ذكره بألقابه الشریفة، و كناه المعروفة.[١]

مجلسی اول; معتقد است «الرجل» در روایات شیعه اغلب برای امام
حسن عسکری٧ به کار می‌رود؛[٢] حال آن که مرحوم مامقانی (م١٣٥١ق) اکثر موارد
کاربرد آن را برای امام کاظم٧ دانسته است.[٣] برخی از رجالیان همچون عنایة الله قهپایی(ق١١)[٤] و فخرالدین طریحی(م١٠٨٥ق)[٥] نیز امام هادی٧ را مراد از این واژه
ذکر کرده‌اند.

از بررسی موارد استعمال تعبیر «الرجل» در محدوده کتب اربعه روایی روشن

[١]. مانند: بحار الأنوار، ج ٨١، ص ٣٤٢ - ٣٤٣: ١٦. دعائم الاسلام، روینا عن جعفر بن محمد، عن آبائه، عن علی٧ أن رسول الله ٦ سئل عن صلاة العلیل، فقال: یصلی قائماً، فإن لم یستطع صلی جالساً... .

[٢]. مانند: بحار الأنوار، ج ٩٢، ص ١٨: ١٨. دعوات الراوندی: دعاء العلیل عن الصادق٧: اللهم إنی أدعوک دعاء العلیل الذلیل الفقیر.... ؛ نیز: همان، ج ٧٨، ص ٢٠٩: و من دعاء العلیل: اللهم اجعل الموت خیر غائب ننتظره، و القبر خیر منزل نعمره، و اجعل ما بعده خیراً لنا منه، اللهم أصلحنی قبل الموت.

[٣]. مأئة منقبة من مناقب أمیر المؤمنین و الأئمة، ص١٦٦.

[٤]. بحار الأنوار، ج‌٢٥، ص٣٦١.

[٥]. رجال الکشی، ص٥٢٧. لازم به ذکر است که در اسامی برخی محدثان واژه علیل گاه به صیغه مصغر (عُلَیل) ضبط گردیده است؛ مانند: «حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُلَیْلٍ الْعَنَزِیُ»(الامالی للمفید، ص٣١٨، ح٥ و ص٣١٩، ح٦ و ص٣٥١، ح٢) و «حَدَّثَنَی الْحَسَنُ بْنُ عُلَیْلٍ الْعَنَزِیُ» (مقاتل الطالبیین، ص٣١٨).