کرده بود. هنگامی که حسین٧ کشته شد، غضب خداوند شدتّ گرفت و آن را تا ١٤٠ به تأخیر انداخت، وقتی ما آن را به شما خبر دادیم، شما آن را منتشر کردید و آشکار ساختید، لذا بعد از آن، خداوند دیگر وقتی برای این امر نزد ما قرار نداد. هر چه بخواهد محو و اثبات می‌کند و ام‌الکتاب نزد اوست.

ابو حمزه گفت این مسأله را به امام صادق٧ بیان نمودم، فرمودند: «همان بوده است».[١]

شبهه کرده‌اند که منظور از «هذا الامر» در این روایت، ظهور امام زمان٧ است و
مفهوم روایت، این است که خداوند از ازل نمی‌دانست که امام حسین٧ کشته
خواهد شد، لذا از اول آن زمان را تعیین کرده بود و هنگامی که کشته شدن امام حسین٧ اتفاق افتاد، زمان را تغییر داد. در نتیجه، این روایت به صراحت به خداوند نسبت
جهل می‌دهد.[٢]

پاسخ

این روایت، بر خلاف دو روایت قبلی، از نظر سندی قابل قبول است و علامه مجلسی نیز آن را صحیح معرفی کرده است.[٣] اما در مورد معنا و دلالت حدیث باید بحث کرد. در این حدیث هیچ سخنی از امام زمان٧ به میان نیامده است و اساساً تصریحی در مورد امامت در حدیث وجود ندارد. واژه‌ای که در حدیث وارد شده، کلمۀ «هذا الامر» است. ممکن است مراد از «هذا الامر» پیروزی جبهۀ حق و تشکیل حکومت اسلامی به دست ائمه: یا هرگونه گشایش برای شیعیان باشد؛ همان طور که در زمان امام باقر و امام صادق٨ تا اندازه‌ای رخ داد و روشن است که وقتی مردم از یاری امام حسین٧ دست بردارند و ایشان را بکشند، ممکن است خداوند نعمت تشکیل حکومت اسلامی و رفع مشکلات مردم را از مردم سلب کند. شیخ طوسی همین روایت را در کتاب الغیبه همراه با سؤال ابوحمزه که در الکافی وجود ندارد نقل کرده است و این سؤال تصریح دارد که مراد از «هذا الامر» برطرف شدن بلاها و پیدایش وضعیت رخا و آسایش برای مردم است که با حکومت حقیقی اسلامی تحقق می‌یابد. ترجمه حدیث چنین است:

ابو حمزه ثمالی می‌گوید به امام باقر٧ عرض کردم: امام علی٧ می‌فرمودند: تا سال هفتاد، بلا وجود دارد. و می‌فرمودند: بعد از بلا، رخا خواهد بود. و هم‌اکنون

[١]. الرجال لابن الغضائری، ص٤٣.

[٢]. مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج٣، ص٣٩١.

[٣]. فرائد السمطین، ج٢، ص١٣٣، ح ٤٣١.