سال هفتاد گذشته و هیچ رخا و آسایشی مشاهده نشد! امام باقر٧ فرمودند: ای ثابت، خداوند متعال این امر را در سال هفتاد توقیت کرده بود، ولی هنگامی که امام حسین٧ کشته شد، غضب خداوند بر اهل زمین شدت گرفت و آن را تا سال ١٤٠ به تأخیر انداخت، پس هنگامی که ما آن را به شما اطلاع دادیم، شما این خبر را منتشر کردید و پردۀ سرّ را از آن برداشتید، لذا خداوند آن را به تأخیر انداخت و دیگر زمانی بر آن، نزد ما قرار نداد. و خداوند هر چه بخواهد محو و اثبات می‌کند و ام‌الکتاب نزد اوست. ابو حمزه گفت: و این مطلب را به امام صادق٧ عرض کردم، ایشان فرمودند: همان طور بوده است.[١]

بدین‌سان، این روایت، ربطی به امامت و تغییر امام ندارد بلکه در مورد پیروزی جبهه حق بر باطل است.

نتیجه

بداء به معنای پیدایش رأی جدید یعنی تغییر در مشیت و اراده و قدر و قضا، تعارضی با علم الهی ندارد، بلکه ناشی از علم مطلق و ذاتی خداوند و بر اساس آزادی و قدرت مطلق خداست، و با بداء در انسان _ که ناشی از جهل است _ متفاوت است.

اشکالات بداء ناشی از قیاس خدا به انسان در منشا بداء است. استناد به احادیث ضعیف یا عدم درک درست احادیث هم از علت‌های اصلی طرح این گونه اشکالات است.

کتابنامه

_ الاحتجاج، احمد بن علی الطبرسی، تعلیقات: سید محمد باقر الخرسان، النجف الأشرف: مطابع النعمان، ١٣٨٦ق/١٩٦٦م.

_ اساس البلاغه، محمود بن عمر زمخشری، بی‌جا، بی‌تا.

_ اصول الکافی، محمد بن یعقوب کلینی،ترجمه و شرح: سید جواد مصطفوی، تهران: انتشارات علمیه اسلامیه، بی‌تا.

_ اصول الکافی، محمد بن یعقوب الکلینی، بیروت: دارالصعب، دارالتعارف، الطبعه الرابعه، ١٤٠١ق.

_ اصول الکافی، محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی، ترجمه و شرح: محمد باقر کمره‌ای، تهران: منشورات المکتبة الاسلامیه، چاپ نهم، ١٣٧٩ش.

_ انتصار للصحب و الآل، ابراهیم بن عامر الرحیلی، المدینة المنوره: مکتبة الغرباء الأثریه، الطبعة الثانیه، ١٤١٩ق/١٩٩٩م.

_ انوار النعمانیه، نعمة الله الجزائری، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، الطبعة الرابعه، ١٤٠٤ق/١٩٨٤م.

[١]. الکافی، ج١، ص٣٢٥، ح٢؛ ص ٣٢٦، ح٣ و ح٧؛ ص ٣٢٧، ح١١.