میخواسته است، یعنی جبرگرایی مطلق). آنها این سخن را (سخن جبرگرایی را) از روی درک و دانایی و با استناد به منطق و دلیل علمی نمیگویند. جز این نیست که فرض و تخمینی به کار میبرند. آیا قبلًا کتابی آسمانی به آنها دادیم و در آن کتاب چنین مفهوم جبرگرایی وجود داشت که با تمسک به آن بگویند؟ (اینها هیچ کدام نیست، نه یک اعتقاد جبری جدی در کار است و نه کتابی آسمانی که بشود به آن استناد کرد) بلکه سخن حقیقیشان این است که پدران خود را بر راهی یافتهایم و ما هم به دنبال آنها راهیاب خواهیم بود. پیامبر به آنها گفت: آیا اگر من طریقه و روشی راهنماتر از آنچه پدران خود را بر آن یافتهاید بیاورم (و شما با اینکه میدانید منطقاً راه صحیحتر این است که من آوردهام) باز هم دنبالهرو پدران خود خواهید بود؟ جواب دادند: ما به هر حال منکر و مخالف رسالت و پیام شما هستیم.

«میبینیم که مخالفان پیامبران گاهی منطق جبر و قضا و قدر جبری را که «ما از خود اختیار نداریم» به کار میبرند (این منطق چنانکه جامعهشناسی نشان میدهد، همیشه منطق منتفعان از وضع موجود است که نمیخواهند تغییری در وضع حاصل شود و قضا و قدر را بهانه قرار میدهند) و گاهی پیروی از سنت پدران را طرح میکنند و گذشته را مقدس و شایسته پیروی معرفی میکنند و تعلق داشتن چیزی را به گذشته برای هدایت بودن و درست بودن کافی میشمارند و این همان منطق رایج محافظهکاران و منتفعان از وضع موجود است.

«متقابلًا پیامبران بهجای سنتگرایی و جبرگرایی، دم از منطقیتر بودن، علمیتر بودن، نجاتبخشتر بودن میزنند که منطق انقلابیون و رنجکشیدگان از وضع موجود است. مخالفان همینکه در مقابل پیامبران از نظر حجت و دلیل درمیمانند، حرف آخر را میگویند و آن اینکه به هر حال چه جبر باشد و چه نباشد، چه به سنتها احترام بگزاریم و چه نگزاریم، با پیام شما و رسالت شما و ایدئولوژی شما مخالفیم، چرا؟ چون پیام شما بر ضد موجودیت اجتماعی و طبقاتی ماست.»

٦. «از همه روشنتر جهتگیری قرآن در مبارزه میان مستضعفان و مستکبران است که پیروزی نهایی را در نبرد این دو گروه- همانطور که ماتریالیسم تاریخی