مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٥ - ماهیت مرگ

عذر آنها را غیرموجه میشمارند، زیرا حداقل کاری که از آنها ساخته بود (هجرت و کوچ کردن به محیط دیگر) انجام ندادند. فرشتگان به آنها یادآوری میکنند و به این وسیله به آنها میفهمانند که خود شما مسئول ستمهایی هستید که بر شما رفته است؛ یعنی خود شما مسئول گناهان خود هستید.

قرآن کریم در این آیه کریمه به ما یادآوری میکند که بیچارگی و ناتوانی در یک محیط، عذر موجه به شمار نمیرود مگر آنکه حتی راه مهاجرت و کشاندن خود به نقطه دیگر نیز بسته باشد.

چنانکه میبینیم، در این آیه کریمه از مرگ- که در چشم ظاهر، نیستی و نابودی و تمام شدن است- به «توفّی» یعنی تحویل و دریافت تعبیر شده است. این آیه گذشته از اینکه از مرگ با کلمه «توفّی» تعبیر کرده است، رسماً از یک جریان مکالمه و احتجاج میان فرشتگان و انسان در لحظات پس از مرگ سخن میگوید.

بدیهی است که اگر واقعیت انسان باقی نباشد و همه واقعیت انسان لاشه بیحس و بیشعور باشد، مکالمه معنی ندارد. این آیه میفهماند که پس از آنکه انسان از این جهان و از این نشئه میرود، با چشم و گوش و زبان دیگر با موجودات نامرئی به نام فرشتگان به گفت و شنود میپردازد.

٢. وَ قالُوا أَ إِذا ضَلَلْنا فِی الْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِی خَلْقٍ جَدِیدٍ بَلْ هُمْ بِلِقاءِ رَبِّهِمْ کافِرُونَ. قُلْ یتَوَفَّاکمْ مَلَک الْمَوْتِ الَّذِی وُکلَ بِکمْ ثُمَّ إِلی رَبِّکمْ تُرْجَعُونَ [١].

و گفتند: آیا آنگاه که ما گم شدیم در زمین آیا ما در آفرینشی جدید قرار خواهیم گرفت؟ (این سخنان بهانه است) حقیقت این است که اینها (از روی عناد) ملاقات پروردگار خویش را منکرند. بگو همانا فرشته مرگ که موکل بر شماست شما را در حین مرگ به تمام و کمال دریافت میکند، سپس به سوی خدا بازگردانده میشوید.

در این آیه، قرآن کریم یکی از اشکالات و شبهات منکران را در مورد معاد و حیات اخروی ذکر میکند و پاسخ میگوید.