ب. آیاتی که به یک امر خارقالعاده و استثنایی مانند داستان ابراهیم استناد نکرده است، بلکه نظام موجود و مشهود را که همواره زمین و گیاهان در فصل پاییز و زمستان میمیرند و سپس در بهار زنده میگردند مورد استناد قرار میدهد، میگوید همان طور که مکرر در طول عمر خود مشاهده میکنید که زمین پس از طراوت و حیات و شادابی به سوی مردگی و افسردگی میرود و بار دیگر با تغییر فصلْ شرایط عوض میشود و زمین و درختان و گیاهان حیات خود را از سر میگیرند، در نظام کل جهان، جهان رو به خاموشی و سردی و افسردگی خواهد رفت، خورشید و ستارگان همه متلاشی و پراکنده خواهند شد، تمام جهان یکسره میمیرد، اما این مردنْ همیشگی نیست، بار دیگر همه موجودات جهان زندگی را در وضعی دیگر و با کیفیتی دیگر از سر میگیرند.

توضیح آنکه ما انسانها اکنون در روی زمینی زندگی میکنیم که در ظرف سیصد و شصت و پنج روز یک دوره موت و حیات را طی میکند و چون عمر ما معمولًا پنجاه و شصت و احیاناً تا صد سال و یا بیشتر ادامه مییابد، دهها بار این نظام موت و حیات را مشاهده میکنیم و از این رو از اینکه زمین میمیرد و حیات خویش را از سر میگیرد تعجب نمیکنیم؛ اما اگر فرض کنیم که عمر ما انسانها برابر بود فقط با چند ماه- آنچنان که بعضی حشرات چنیناند- و فرض کنیم که سواد و خواندن هم نمیدانستیم و از طریق نوشته به تاریخ زمین و گردشهای سالانهاش آگاه نبودیم، در آن صورت چون خود ما شاهد و ناظر موت زمین و تجدید حیات آن نبودیم هرگز باور نمیکردیم که زمینِ مرده بار دیگر زنده شود. مسلماً برای یک پشه که در بهار پدید میآید و در پاییز و زمستان میمیرد تصور تجدید حیات یک باغ غیرقابل تصور است.

آیا کرمی که در یک درخت و پشهای که در یک باغ زندگی میکند که همه دنیای او همان درخت و همان باغ است، میتواند تصور کند که این درخت و یا این باغ جزء و تابع یک نظام عظیمتر است به نام مزرعه و سرنوشتش بسته به سرنوشت آن مزرعه است و باز آن مزرعه به نوبه خود تابع یک نظام دیگر است به نام شهرستان و آن، جزء و تابع نظامی دیگر به نام استان و نظام استان تابع نظام کشور و نظام کشور تابع نظام کلی زمین و نظام زمین تابع نظام خورشیدی؟